Gürcistan'a Yapay Zekâ Çipi ve GPU Sunucusu İhracatında Lisans, İzin ve Risk Kontrolü

Türkiye'den Gürcistan'a veri merkezi sınıfı bir yapay zekâ çipi (ECCN 3A090) ya da bu çipleri içeren bir sunucu (4A090) satacaksanız, ürün ABD menşeliyse ya da ABD yazılımı veya teknolojisiyle üretildiyse kural olarak önce ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu'ndan (Bureau of Industry and Security, BIS) lisans almanız gerekir. Gürcistan, ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri'nde (Export Administration Regulations, EAR) ulusal güvenlik grubu D:1 ile kimyasal ve biyolojik silah grubu D:3'te yer alır (eCFR, 13.10.2026). Gürcistan tarafında da 2013 tarihli kanun, kontrol listesindeki çift kullanımlı ürünün ithalatını Gelir İdaresi iznine bağlar. Rusya ile kara sınırı olan bir ülkeye yapılan bu satışlarda alıcı kontrolü, lisans kadar belirleyicidir. Bu rehber yalnız uyum adımlarını anlatır. Ürün bazında ön kontrol ve lisanslı uzmanlarla Türkçe koordinasyon için Gürcistan ithalat ve ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Gürcistan'a GPU ihracatı için lisans gerekir mi?

Veri merkezi için tasarlanmış ve EAR'a tabi bir yapay zekâ çipi ya da sunucusu için evet. Ticaret Kontrol Listesi (Commerce Control List, CCL), 13.10.2026 itibarıyla 3A090.a için lisans şartını "dünyanın her yerine" diye yazar. 3A090.b ve 4A090.b için şart ise Birleşik Arap Emirlikleri ile D:1, D:4 ve D:5 gruplarındaki ülkelere uygulanır; A:5 ya da A:6 grubunda da yer alan ülkeler bunun dışındadır. Gürcistan D:1'de olduğu ve A grubunda bulunmadığı için her iki seviye de lisans şartına girer (15 CFR 742.6(a)(6)(iii)).

3A090.a kalemi, toplam işlem performansı (total processing performance, TPP) 4800 ve üzeri olan ya da TPP'si 1600 ve üzeri olup performans yoğunluğu 5.92 ve üzeri olan entegre devreleri kapsar. Bu değerleri ürünün veri sayfasından ya da üreticinin sınıflandırma beyanından alırsınız.

Kaynak: eCFR, CCL 3A090 ve 15 CFR 742.6, erişim 15.10.2026.

AI Diffusion Rule iptal edildiğine göre Gürcistan için şart değişti mi?

Hayır, Gürcistan için lisans şartı sürüyor. BIS 13.05.2025'te Ocak 2025 tarihli AI Diffusion Rule'u iptal edeceğini, kuralı uygulamayacağını ve ileride yerine yeni bir kural çıkaracağını açıkladı. 15.10.2026 itibarıyla iptali resmileştiren kural Federal Register'da yayımlanmadı; eCFR'deki metinde dünya çapında lisans şartı ve ülke kotaları hâlâ duruyor.

BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi, Mayıs 2025'teki uygulamama kararının AI Diffusion Rule'un getirdiği yeni yükümlülüklere yönelik olduğunu, 17.11.2023'te yürürlüğe giren ve bu kuraldan önce de var olan lisans şartlarının ise uygulanmaya devam ettiğini açıklar. Gürcistan, 17.11.2023'ten beri 3A090 ve 4A090 için lisans şartı uygulanan D:1 grubundadır. Aynı rehbere göre alıcının ana şirketi D:5 grubunda (ör. Çin) ya da Makao'da kuruluysa, alıcı nerede olursa olsun lisans gerekir. Gürcistan'da kurulu ama Çin merkezli bir grubun iştiraki olan bir alıcı bu kapsama girer.

15.01.2026 tarihli kural da yalnız Çin ve Makao'ya yönelik belirli çiplerin lisans inceleme politikasını değiştirdi; Gürcistan'daki alıcılar için bir kolaylık getirmedi.

EAR yeniden ihracat kuralı Türkiye'den yapılan satışa nasıl uygulanır?

EAR'a tabi bir ürünü Türkiye'deki stoktan Gürcistan'a göndermek yeniden ihracattır (reexport) ve ABD'den doğrudan ihracatla aynı lisans kurallarına tabidir. Ürünü ABD'deki distribütörden "Türkiye için" almış olmanız, onu sonradan Gürcistan'a satma hakkı vermez. Lisansı yeniden ihraç eden taraf, yani Türk şirketi alır.

İkinci kural yabancı doğrudan ürün kuralıdır (foreign direct product rule, FDPR). 15 CFR 734.9(h)'ye göre ABD dışında, ABD yazılımı ya da teknolojisinin doğrudan ürünü olarak üretilen 3A090 ve 4A090 ürünleri, dünyanın herhangi bir yerine gideceği biliniyorsa EAR'a tabidir. Bu nedenle çipin Tayvan'da ya da Kore'de üretilmiş olması onu kendiliğinden EAR dışına çıkarmaz.

Üçüncü konu Gürcistan içindeki el değiştirmedir. 742.6'daki şart "yurt içi devir"i (transfer in-country) de kapsar. Gürcistan'daki alıcınız sunucuyu orada başka bir şirkete satarsa ya da kullanımını değiştirirse bu da ayrı bir izin konusu olabilir. Sözleşmenize bu konuda bildirim ve onay maddesi koymanız gerekir.

Gürcistan'da hangi kurum izin verir, ithalatta izin gerekir mi?

Gürcistan'da listedeki çift kullanımlı ürünler için izni Maliye Bakanlığı'na bağlı Gelir İdaresi (Revenue Service, rs.ge) verir. Dayanak, 29.11.2013 tarihli ve 1683-Iს sayılı Askeri ve Çift Kullanımlı Ürünlerin Kontrolü Kanunu'dur; ana maddeleri 01.10.2014'te yürürlüğe girdi, Matsne'deki son konsolide metin 28.06.2019 tarihlidir. Gürcistan AB üyesi olmadığı için 2021/821 sayılı AB Tüzüğü orada uygulanmaz; kanun Gürcistan'ın kendi kontrol listelerine dayanır ve listeleri Hükümet kararnamesi belirler (md. 2(p)).

Yıldızlı kalemlerde, listede olmayan ama yasaklı son kullanıma gidebilecek ürünlerde (md. 4), aracılık ve teknik destek izinlerinde Gelir İdaresi, Savunma Bakanlığı'na bağlı Askeri-Teknik Konular Daimi Komisyonu'nun tavsiyesiyle karar verir (md. 10(2)). Süre yazmayan izin 12 ay geçerlidir (md. 14). İzin sahibi iç kontrol sistemi kurmak ve izinli işlemlerin kaydını 6 yıl saklamakla yükümlüdür (md. 14, 17).

Bu, Türk ihracatçı için pratik bir sonuç doğurur: Gürcistan'daki alıcınızın ithalat iznine ihtiyacı olup olmadığını sevkiyattan önce sorun. Yapay zekâ çiplerinin Gürcistan listesinde hangi kalemle yer aldığı erişilebilen resmi metinde açık değil. Bu yüzden ürün bazında Gelir İdaresi'ne ya da Gürcistan'daki gümrük temsilcisine sorun.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni gerekir mi?

Ürün Wassenaar listesindeki bir kaleme giriyorsa gerekir. CCL'ye göre 3A090'ın kontrol nedeni yalnız bölgesel istikrar (RS) ve terörle mücadeledir (AT); bu kalem tek başına Wassenaar kaynaklı değildir. Ancak bir GPU sunucusu, teknik değerlerine göre yüksek performanslı bilgisayar (4A003) ya da şifreleme (5A002) gibi bir Wassenaar kalemine de girebilir.

Böyle bir üründe Türkiye'de Çift Kullanımlı ve Hassas Maddelerin İhracatının Kontrolüne İlişkin Tebliğ (İhracat: 2003/12, RG 02.12.2003/25304) uygulanır:

1. Başvuru, ürünün teknik özelliklerini ve kullanım alanını açıklayan belgelerle İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır.
2. Başvuruya Gürcü ithalatçıdan alınan Nihai Kullanım Sertifikası (Tebliğ Ek-A) eklenir.
3. İMMİB ön incelemeyi yapar, nihai kararı Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü ilgili kurumların görüşüyle verir.
4. İzin tarihinden itibaren gümrük beyannamesi için uzatılamayan 90 gün süre vardır. İhracattan sonra 15 gün içinde beyannamenin bir örneği İMMİB'e gönderilir.

Tebliğ'in 6. maddesi listede olmayan ürünler için de izin ister: son kullanıcının kitle imha silahı geliştirdiğinden şüpheleniliyorsa ya da ulusal ve uluslararası güvenliğin tehlikeye düşebileceği bir durum varsa.

Mal bir AB ülkesindeki depodan Gürcistan'a gidiyorsa 2021/821 sayılı AB Tüzüğü ve o üye devletin izin makamı devreye girer. Gürcistan, Tüzük'teki EU001 genel ihracat izninin kapsadığı ülkeler arasında değildir. Gürcistan'a gidecek ürünlerdeki ithalat KDV'si, menşe ve EUR.1 konuları için Gürcistan'a ihracat rehberine bakın.

Son kullanıcı beyanında neler olmalı?

Son kullanıcı beyanı, ürünün kimde, nerede ve ne için kullanılacağını ve izinsiz üçüncü ülkeye gönderilmeyeceğini alıcının imzasıyla taahhüt eden belgedir. Türk Tebliğ'indeki Ek-A formu şunları ister: GTİP, ürün adı, ürünün yer aldığı liste, ihracatçı, ithalatçı ve nihai kullanıcının unvan ve adresleri, kullanım amacı, miktar, menşe ve varış ülkesi. Formun sonunda alıcı, ürünü belirtilen amaçla kullanacağını ve Türk ihracatçının izni olmadan üçüncü bir ülkeye ihraç etmeyeceğini taahhüt eder.

BIS lisans başvurusunda da işlemi gösteren belgeler istenir. EAR, lisans sürecinde ve ihracat belgelerinde önemli bir bilginin yanlış beyan edilmesini ya da gizlenmesini ayrı bir ihlal sayar (15 CFR 764.2(g)). Gürcistan tarafında son kullanıcı sertifikasının nasıl düzenleneceğini kanunun 11. maddesine göre Hükümet kararnamesi belirler.

Bir veri merkezi projesinde beyanın içinde en az şunlar net olmalıdır: sunucuların kurulacağı tesisin adresi, tesisin sahibi ve işletmecisi, işlem gücünü kullanacak müşteriler (bulut hizmeti satılıyorsa) ve alıcının nihai ortaklık yapısı.

Gürcistan'a satışta hangi risk işaretlerine bakmalısınız?

Alıcının ihtiyacıyla uyuşmayan sipariş, kurulum ve testten kaçınma, belirsiz son kullanıcı ya da adres en tipik risk işaretleridir. BIS'in "Müşterini Tanı" rehberi, risk işareti gördüğünüzde soruşturup açıklığa kavuşturmanızı, olağan iş akışında gelen bilgiyi bilerek görmezden gelmemenizi (self-blinding) ister; işaret giderilmeden işleme devam ederseniz "bilgi sahibi" sayılabilirsiniz (15 CFR Part 732, Ek 3).

Gürcistan'ın Rusya ile kara sınırı bulunduğu için yeniden ihracat riski bu ülkede daha yüksek kabul edilir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa işlemi durdurup ek belge isteyin:

• Alıcı yeni kurulmuş, veri merkezi, elektrik ya da kolokasyon sözleşmesi yok, ama yüksek adetli sunucu istiyor.
• Teslim adresi bir depo ya da nakliye şirketi; kurulum yeri belirtilmiyor.
• Ödeme alıcının değil, üçüncü bir ülkedeki bir şirketin hesabından geliyor.
• Faturadaki varış ülkesiyle sözleşmedeki kullanım yeri farklı.
• Alıcı son kullanıcı beyanını imzalamak istemiyor ya da kullanım amacını açıklamıyor.
• Ürünün teknik özellikleri, beyan edilen işle (ör. küçük ofis yazılımı) orantısız.
• Alıcının ortaklık zincirinde D:5 grubunda ya da Makao'da kurulu bir ana şirket var.

Rusya, Belarus ve İran'a ya da bu ülkelerle bağlantılı alıcılara yönelik işler yaptırımlar nedeniyle bu rehberin kapsamı dışındadır; PeraGate bu talepleri kabul etmez.

Denetimin somut sonuçları var. BIS, 12.02.2026'da Applied Materials'a 252 milyon dolar idari ceza verdi. Şirket, Entity List'teki bir Çin şirketine giden yarı iletken üretim ekipmanını önce Güney Kore'deki iştirakine gönderip oradan lisanssız olarak Çin'e iletmişti (BIS).

Yaptırım ve kısıtlı taraf taraması nasıl yapılır?

Alıcıyı, ortaklarını, bankasını, nakliyecisini ve nihai kullanıcıyı ABD Ticaret Bakanlığı'nın Consolidated Screening List aracında taratın. Bu araç, Entity List ve ABD Hazinesi'nin SDN listesi dahil birçok ABD listesini birlikte arar. Taramayı sipariş, sevkiyat ve ödeme aşamalarında tekrarlayın ve sonucun ekran görüntüsünü dosyaya koyun.

Türk şirketler bu listelerden uzak değildir. BIS 12.09.2025'te 3, 08.10.2025'te 9 Türkiye kaydını Entity List'e ekledi (Federal Register). Listedeki şirketlerin en az %50 sahip olduğu iştiraklere kısıtlamayı genişleten kural 30.09.2025'te çıktı, ama 09.11.2026'ya kadar askıya alındı. Askı biterse doğrudan listede olmayan iştirakler de kapsama girebilir.

Gürcistan tarafında kanun, BM Güvenlik Konseyi kararlarına uyum komisyonunun çalışma grubuna ihracat, ithalat ve transit yasağı koyma yetkisi verir (md. 16). Mal AB'den geliyorsa AB yaptırım listeleri de taranır. EAR kayıtları kural olarak 5 yıl, Gürcistan izinli işlem kayıtları 6 yıl saklanır.

Gürcistan'da şirket kurup GPU sunucusu satmak uyumu değiştirir mi?

Değiştirir, yükümlülükler azalmaz, artar. Gürcistan'daki şirketiniz malı ithal ettiğinde Gelir İdaresi izni (ürün listedeyse), Gürcistan içinde başka bir şirkete sattığında EAR'ın yurt içi devir kuralı, üçüncü bir ülkeye gönderdiğinde ise hem yeni bir BIS izni hem Gürcistan ihracat izni gündeme gelir. Gürcistan'dan iki yabancı ülke arasındaki satışı organize etmek de, yasaklı son kullanım bilgisi ya da şüphesi varsa kanunun 7(2). maddesine göre aracılık iznine bağlıdır.

Bulut ya da işlem gücü kiralama işi kurmayı düşünüyorsanız şirket yapısı, vergi ve veri koruma tarafı için Gürcistan'da yapay zekâ şirketi kurma rehberine, kuruluş adımları için Gürcistan'da şirket kurma rehberine, vergi oranları için Gürcistan vergi sistemi rehberine bakın. Kuruluşu planlamak için şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate ürün bazında ön kontrol listesi, belge planı ve Türkçe koordinasyon yapar; ürün sınıflandırması, lisans başvurusu, gümrük beyanı ve hukuki görüş lisanslı uzmanlara ve başvuru sahibine aittir. Somut olarak üreticiden ECCN ve TPP bilgisini istemeniz için yazışma taslağı hazırlarız, Gürcü alıcıdan gereken son kullanıcı bilgilerini Türkçe-İngilizce listeyle toplarız ve Türkiye'deki gümrük müşavirinizle, Gürcistan'daki gümrük temsilcisiyle süreci takip ederiz. Hukuki değerlendirme gereken durumlarda baroya kayıtlı bir avukatla görüşme ayarlamak için Gürcistan'da avukat desteği sayfasına bakabilirsiniz.

Ürün listenizi, model numaralarını ve alıcının adını WhatsApp'tan gönderin. Eksik bilgileri ve lisanslı uzmana sorulması gereken konuları birlikte listeleyelim.