Sırbistan'da Yapay Zekâ Şirketi Kurmak (2026): Hibeler, Vergi Teşvikleri, Veri ve AI Act

Sırbistan'da yapay zekâ şirketi, APR'ye (Ekonomik Sicil Ajansı) kaydedilen standart bir limited şirkettir (DOO); yapay zekâya özgü bir lisans ya da ek sermaye şartı yok. Farkı yaratan, kuruluştan sonraki katman: İnovasyon Fonu hibeleri, fikri mülkiyet gelirine ve AR-GE'ye vergi indirimleri, kişisel veri kuralları ve AB'ye satış yapacaksanız AB Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act). Ekim 2026 itibarıyla en çok gözden kaçan nokta, Fon hibelerinin çoğunun Sırbistan'da yerleşik kişilerin çoğunluk ortaklığını istemesi.

DOO kaydının harcı, belgeleri ve süresi şirket kurma rehberinde anlatılıyor; burada tekrar etmiyoruz. Kuruluşu Türkiye'den vekâletle yürütmek isterseniz şirket kurulumu desteği sayfamızda neyin dahil olduğunu yazdık.

Yapay zekâ şirketi için ayrı bir izin gerekiyor mu?

Hayır, Ekim 2026 itibarıyla Sırbistan'da yapay zekâ geliştirmek ya da satmak için ayrı bir faaliyet izni yok. Şirket APR'de bir ana faaliyet koduyla kaydedilir; örneğin yazılım ağırlıklı işler için bilgisayar programlama (62.01), araştırma ağırlıklı işler için deneysel geliştirme (72.19) kodu seçilebilir. Ürününüz sağlık, bankacılık ya da sigorta gibi düzenlenmiş bir alanda kullanılacaksa o sektörün kendi izinleri ayrıca aranır.

Henüz bir yapay zekâ kanunu da yok. Hükümetin 10.01.2025'te kabul ettiği 2025-2030 Yapay Zekâ Geliştirme Stratejisi, AB kurallarıyla uyumlu bir kanunun 2027 sonuna kadar kabul edilmesini ve kanunun öngördüğü ikincil düzenlemelerin %80'inin aynı tarihe kadar çıkarılmasını hedefliyor. Strateji, kanunu hazırlayan bir çalışma grubunun kurulduğunu da yazıyor. Bu yüzden bugün kuracağınız şirketin 2027-2028'de yeni bir uyum yüküyle karşılaşma olasılığını hesaba katın.

Sırbistan yapay zekâ girişimine hangi hibeleri veriyor?

Ana kaynak İnovasyon Fonu'dur (Fond za inovacionu delatnost) ve Ekim 2026 itibarıyla yapay zekâ şirketlerini doğrudan ilgilendiren dört programı var. Hepsinin ortak noktası, başvuranın Sırbistan'da kayıtlı olması ve çoğunda ortakların Sırbistan'da yerleşik olması.

AI vaučeri bulut ve hesaplama kredisi, model token'ları, ISO ve mevzuat uyum sertifikasyonu ile siber güvenlik hizmetleri için kullanılabiliyor; her vaučer tek bir tedarikçiyle en fazla 12 aylık bir işi karşılıyor (İnovasyon Fonu). Program Dünya Bankası kredisi ve AB hibesiyle finanse ediliyor ve çağrının toplam bütçesi yaklaşık 1,7 milyon avro; bağlantılı şirketler Fon'dan toplamda 1 milyon avrodan fazla destek almış olamaz.

Bu şart Türk kurucuyu doğrudan etkiliyor: Türkiye'de yaşayan tek ortaklı bir DOO, AI vaučeri ve Mini Grants şartlarını karşılamıyor. Hibe hedefliyorsanız ya Sırbistan'da oturum alıp yerleşik olmanız ya da Sırbistan'da yerleşik bir ortakla çoğunluğu paylaşmanız gerekiyor. Geçici oturum izniyle yaşayan yabancının bu şartı karşılayıp karşılamadığını her çağrının metninde ayrıca kontrol edin.

Hangi vergi teşvikleri yapay zekâ şirketine uygulanır?

En önemli teşvik, fikri mülkiyet geliri indirimi: Sırbistan'da kayıtlı bir haktan elde edilen nitelikli gelirin %80'i kurumlar vergisi matrahından düşülebiliyor (PwC, Ağustos 2026). İndirim, o hakkı geliştirmek için yapılan ve ayrıca gider yazılan AR-GE harcamaları kadar azalıyor. %15'lik kurumlar vergisi bu gelir için fiilen çok daha düşük bir orana iniyor; ancak yazılımın ve modelin hangi kayıtla bu kapsama girdiğini işe başlamadan bir vergi danışmanıyla netleştirin.

İnternette hâlâ "yeni nitelikli çalışan" teşviki anlatılıyor; PwC bu teşvikin 31.12.2024'e kadar ödenen maaşlar için geçerli olduğunu yazıyor. Ekip kurarken bu indirimi bütçenize koymayın.

Sırbistan'da yapay zekâ hizmeti satarken vergi nasıl işler?

Kâr üzerinden %15 kurumlar vergisi ödenir, KDV ise müşterinin nerede olduğuna göre değişir (PwC, Ağustos 2026). KDV Kanunu md. 12'ye göre başka bir ülkedeki işletmeye verilen hizmette ifa yeri alıcının ülkesidir; Türkiye'deki ya da AB'deki kurumsal müşterinize kestiğiniz faturaya Sırbistan KDV'si eklenmez. Sırbistan'daki müşterilere satışta standart oran %20, kayıt eşiği son 12 ayda 8.000.000 RSD ciro.

Gider tarafında dikkat edilecek konu stopaj. Sırbistan şirketi yurt dışına gayrimaddi hak bedeli ya da danışmanlık bedeli öderse genel stopaj oranı %20; Türkiye ile çifte vergilendirme anlaşması gayrimaddi hak bedelinde oranı %10'a indiriyor (PwC). Yabancı bir model sağlayıcısına ödediğiniz lisans ya da API bedelinin hangi sınıfa girdiği sözleşmeye bağlı. Oranlar, beyan takvimi ve kâr payı dağıtımı için Sırbistan vergi rehberine bakın.

Aylık KDV, bordro ve yıllık finansal tablo işlerini lisanslı yerel muhasebeciler yürütür. Türkçe iletişim kurabileceğiniz birini seçerken neye bakacağınızı Sırbistan'da Türk muhasebeci rehberinde anlattık; koordinasyon için muhasebe desteği sayfamıza bakabilirsiniz.

Modeliniz kişisel veri işliyorsa hangi kurallar geçerli?

GDPR esas alınarak hazırlanan Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (Službeni glasnik 87/2018) geçerli ve denetimi Bilgi Edinme ve Kişisel Verilerin Korunması Komiseri (Poverenik) yapıyor. Strateji de yapay zekâ çözümlerinde, özellikle eğitim verisi kişisel veri içerdiğinde bu kanunun tüm hükümlerinin uygulanacağını vurguluyor.

Yapay zekâ şirketlerini doğrudan ilgilendiren üç hüküm:

• Yurt dışına aktarım (md. 64): Avrupa Konseyi'nin 108 sayılı Sözleşmesi'ne taraf ülkeler yeterli korumaya sahip sayılıyor. Türkiye bu sözleşmeye taraf; Sırbistan'dan Türkiye'deki sunucuya veri aktarımı bu nedenle ek izin gerektirmeden yapılabiliyor, Hükümet aksini kararlaştırmadıkça.
• Temsilci (md. 44): Sırbistan'da yerleşik olmayan ama Sırbistan'daki kişilerin verisini işleyen şirketler yazılı olarak bir temsilci atamak zorunda. Sırbistan'da DOO kurduğunuzda şirketin kendisi sorumlu olur.
• Cezalar (md. 95): Tüzel kişilere 50.000-2.000.000 RSD, girişimcilere 20.000-500.000 RSD para cezası öngörülüyor. Tutarlar GDPR'dakinden düşük, ama AB'deki kullanıcılarınız için GDPR ayrıca uygulanır.

Hükümet 23.03.2023'te güvenilir yapay zekâ için etik ilkeleri kabul etti. Bu ilkeler kamu kurumlarına tavsiye niteliğinde; kamuya satış yapacaksanız ihale dokümanlarında bu ilkelere uyum sorulabilir.

AB'deki müşterilere satış yaparken AI Act sizi kapsar mı?

Evet. Sırbistan AB üyesi değil, ama ürününüzü AB pazarına sunduğunuzda AB Yapay Zekâ Tüzüğü uygulanır. Avrupa Komisyonu'na göre yasaklı uygulamalar 02.02.2025'te, genel amaçlı model yükümlülükleri 02.08.2025'te yürürlüğe girdi; şeffaflık kuralları Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. 27.07.2026'da yürürlüğe giren AI Omnibus ile Annex III kapsamındaki yüksek riskli sistem kuralları 02.12.2027'ye, düzenlenmiş ürünlere gömülü sistemler 02.08.2028'e ertelendi.

Yüksek riskli bir sistemi AB'ye AB dışından sunacaksanız AB'de yerleşik bir temsilci (AI Act md. 22) atamanız gerekir. Sırbistan stratejisi de ulusal kanunun AB ile uyumlu olmasını hedeflediği için AI Act'e göre hazırladığınız belgeler ileride Sırbistan'da da işinize yarayabilir.

Hesaplama gücü ve GPU için hangi seçenekler var?

Kamu tarafında en somut kaynak, Kragujevac'taki Devlet Veri Merkezi'nde bulunan Ulusal Yapay Zekâ Platformu. Platform 4 Nvidia DGX A100 sistemi, 32 A100 GPU ve 5 PetaFLOPS yapay zekâ performansına sahip; 5 milyon avroluk ilk genişleme Mayıs 2026'da, 36 milyon avroluk ikinci genişleme 2026 sonunda bekleniyordu (ai.gov.rs, Ekim 2026). Platform girişimlere destek vermeyi hedefliyor ama özel şirketler için başvuru yolu ve ücret yayımlanmış değil.

Belgrad Bilim ve Teknoloji Parkı'nda 24.08.2026'da açılan DAR Sandbox ise yapay zekâ ve robotik çözümlerin gerçek ortamda test edilebildiği bir alan; Devlet Veri Merkezi altyapıya kontrollü erişim sağlıyor. Erişim şartları program kurallarına bağlı.

Kendi GPU sunucunuzu almayı düşünüyorsanız ileri yapay zekâ çipleri ABD ihracat kontrollerine tabi. Satıcınız son kullanıcı beyanı isteyecektir; ayrıntılar yapay zekâ çipi ihracatı rehberinde.

Kurucu olarak Sırbistan'da oturmak için startup vizesi var mı?

Hayır, Ekim 2026 itibarıyla Sırbistan'da ayrı bir startup vizesi yok. Resmi Welcome to Serbia portalına göre şirket kuran yabancı, uzun süre kalacaksa D tipi vize ya da kendi işinde çalışma gerekçesiyle geçici oturum ve çalışma için tek izin (jedinstvena dozvola) alır; portal şirket kurmanın oturumu garanti etmediğini açıkça yazıyor. Harç ve süreler çalışma izni rehberinde.

Bu karar hibe stratejinizle de bağlantılı: İnovasyon Fonu programlarındaki yerleşiklik şartı nedeniyle, kurucunun Sırbistan'da oturum alıp almayacağını şirketi kurmadan önce netleştirmek daha az masraflı.

Kuruluştan sonra hangi sırayla ilerlemelisiniz?

Kuruluş tamamlandığında sıralama genellikle şöyledir:

1. Gerçek faydalanıcı kaydı: Şirketin sicile kaydından itibaren 30 gün içinde APR'deki Merkezi Gerçek Faydalanıcı Kaydı'na yapılır (Gerçek Faydalanıcılar Merkezi Kaydı Kanunu md. 8).
2. Banka hesabı: Hibe ödemeleri ve yurt dışı tahsilat için şirket hesabı gerekir; banka hesabı açma rehberine ve banka hesabı desteği sayfamıza bakın.
3. Fikri mülkiyet kaydı: %80 indirimden yararlanmayı düşünüyorsanız hakkın Sırbistan'da kayıtlı olması gerekiyor; kaydı gelir oluşmadan önce planlayın.
4. Veri koruma belgeleri: Aydınlatma metni, işleme kayıtları ve yurt dışı aktarım değerlendirmesi.
5. Hibe takvimi: İnovasyon Fonu duyurularını izleyin; AI vaučerinin yeniden açılması ve Smart Start'ın 16.11.2026 son tarihi Ekim 2026'daki açık başlıklar.