Sırbistan'a Yapay Zekâ Çipi ve GPU Sunucusu İhracatında Lisans ve Uyum

Türkiye'den Sırbistan'a ABD kaynaklı yapay zekâ çipi ya da GPU sunucusu satarken çoğu durumda ABD lisansı gerekmez, çünkü Sırbistan EAR'da lisans şartı uygulanan D:1, D:4 ve D:5 gruplarında değildir (eCFR, 13.10.2026). Lisans üç durumda gündeme gelir: alıcının ya da ana şirketinin Çin gibi bir D:5 ülkesinde merkezli olması, alıcının Entity List'te olması ya da yasaklı bir son kullanım şüphesi. Sırbistan'a ithalat izne tabi değildir. Aynı ürünü Sırbistan'dan üçüncü bir ülkeye satmak ise Sırbistan İç ve Dış Ticaret Bakanlığı'nın iznine bağlı olabilir. Ürün sınıflandırması, alıcı taraması ve belge planı için ithalat ve ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Türkiye'den Sırbistan'a GPU ihracatı için ABD lisansı gerekir mi?

Ülke bazında çoğunlukla gerekmez; alıcıya ve kullanım amacına göre gerekebilir. EAR'ın ülke grupları tablosunda Sırbistan yalnız A:4 (Nükleer Tedarikçiler Grubu) ve B gruplarında yer alır (15 CFR Part 740 Ek 1, eCFR 13.10.2026). Veri merkezi sınıfı çiplerde lisans kuralları iki kademeye ayrılır:

• 3A090.b ve 4A090.b: Lisans yalnız BAE ile D:1, D:4 ve D:5 ülkelerine gerekir. Sırbistan bu listede yok.
• 3A090.a ve 4A090.a: eCFR metninde dünya çapında lisans şartı yazılı. Bu şartı Ocak 2025'teki AI Diffusion Rule getirdi. BIS 13.05.2025'te bu kuralı uygulamayacağını açıkladı. Kuralı resmen kaldıran metin 15.10.2026 itibarıyla Federal Register'da yayımlanmadı.

BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi bu boşluğu bir noktada kapatıyor: Uygulamama kararı, kuraldan önce var olan şartları kapsamıyor. Alıcı ya da nihai ana şirketi D:5 ülkesinde ya da Makao'da merkezliyse, 17.11.2023'ten beri süren lisans şartı Sırbistan dahil her yerde geçerli.

Üçüncü satır, Sırbistan'da kayıtlı ama ana şirketi yurt dışında olan alıcılarda kolayca gözden kaçar. Alıcının yalnız Sırbistan'daki sicil kaydına değil, nihai ortaklık yapısına bakmanız gerekir.

Hangi çipler 3A090 ve 4A090 kapsamına girer?

Kapsamı çipin "toplam işlem performansı" (TPP) ve "performans yoğunluğu" belirler. Commerce Control List'e (CCL) göre:

• 3A090.a: TPP 4.800 ve üzeri ya da TPP 1.600 ve üzeri ve performans yoğunluğu 5,92 ve üzeri.
• 3A090.b: TPP 2.400-4.800 aralığında ve yoğunluk 1,6-5,92 aralığında ya da TPP 1.600 ve üzeri ve yoğunluk 3,2-5,92 aralığında.
• 4A090: Bu çiplerden en az birini içeren bilgisayar, sunucu, kart ve modül.

Veri merkezi için tasarlanmamış ve TPP değeri 4.800'ün altında olan çipler 3A090 kapsamına girmez. TPP 4.800 ve üzeri olup veri merkezi için pazarlanmayan kartlar için NAC/ACA istisna koşullarına bakılır. CCL notuna göre 3A090 GPU, TPU ve nöral işlemcileri de kapsar.

Sırbistan'ın kendi kontrol listesinde eşik farklıdır. Bakanlık sitesindeki 2026 tarihli Ulusal Kontrol Listesi, AB'nin 2025/2003 sayılı tüzüğüyle uyumlu olduğunu belirtir ve şu iki kalemi içerir:

TPP değerini üreticinin teknik föyünden hesaplarsınız. Sırbistan listesindeki teknik nota göre 6.000 eşiği, 8 bitte 750 tera tamsayı işlemi ya da 16 bitte 300 TFLOPS değerine ulaşan çiplerde dolar. Bu değeri satıştan önce yazılı olarak tedarikçinizden ya da üreticiden almanız gerekir.

EAR yeniden ihracat kuralı nedir, Türkiye'deki stok için de geçerli mi?

Evet, geçerlidir: EAR'a tabi bir ürünü ABD dışındaki bir ülkeden başka bir ülkeye göndermek yeniden ihracattır ve ABD'den yapılan ihracatla aynı kurallara tabidir. Türkiye'deki stoktan Sırbistan'a ABD kaynaklı GPU satan Türk şirketi yeniden ihracatçıdır. Üreticinin ya da distribütörün size satarken yaptığı kontroller bu yükümlülüğü sizden almaz.

Çipin Tayvan'da ya da başka bir ülkede üretilmiş olması da onu kendiliğinden EAR dışına çıkarmaz. 15 CFR 734.9(h)'deki ileri bilişim doğrudan ürün kuralına göre, ABD yazılımı ya da teknolojisiyle üretilen 3A090 ve 4A090 ürünleri EAR'a girebilir.

ABD'nin kısıtlı taraf listelerinde de bir geçiş dönemi var. Entity List'teki şirketlerin en az %50 sahip olduğu iştiraklere kısıtlamayı genişleten kural, 12.11.2025'te yayımlanan kararla 09.11.2026'ya kadar askıya alındı. Askı bitince ortaklık yapısı kontrolü daha da önem kazanacak.

Sırbistan'da çift kullanımlı ürün izni kimden, hangi durumda alınır?

İzni Sırbistan İç ve Dış Ticaret Bakanlığı (Ministarstvo unutrašnje i spoljne trgovine) verir ve izin ithalatta değil, Sırbistan'dan ihracatta gerekir. Dayanak, 06.03.2025'te Resmî Gazete'de (Službeni glasnik) 19/2025 sayısıyla yayımlanan Çift Kullanımlı Ürünlerin İhracatı ve İthalatı Kanunu'dur. Kanun, 95/13 ve 77/19 sayılı eski kanunun yerini aldı. Kanunun öne çıkan hükümleri şunlar:

• İthalat serbest (md. 4): Çift kullanımlı ürün ithalatı yalnız Kimyasal Silahlar Sözleşmesi listelerindeki maddelerde izne tabidir. GPU sunucusu getirmek için Sırbistan'dan izin almazsınız.
• İhracat izne bağlı (md. 4, 5): Listedeki ürünün ihracatı izinle yapılır. Listeyi Hükümet, Bakanlığın önerisiyle ve AB listesiyle uyumlu olarak belirler. Ürünün listede olup olmadığını belirlemek ihracatçının görevidir; emin olamazsanız Bakanlığa sınıflandırma talebi verebilirsiniz.
• Liste dışı ürün (md. 6): Bakanlık, ürünün kitle imha silahı, ambargolu ülkede askeri son kullanım ya da iç baskı amaçlı siber gözetim için kullanılabileceğini bildirirse listede olmayan ürün de izne bağlanır. Bunu bilen ya da şüphelenen ihracatçı Bakanlığa bildirmek zorundadır.
• Onay zinciri (md. 13): Bakanlık izni, Savunma, Dışişleri ve İçişleri bakanlıkları ile ulusal güvenlikten sorumlu kurumun onayıyla verir.
• Süreler (md. 10): Bireysel izin en çok 2 yıl, global izin 3 yıl, büyük proje izni en çok 4 yıl geçerlidir. Global ve büyük proje izni için şirket içi uyum programı (ICP) şarttır.
• Sonraki yükümlülükler (md. 23, 24): Kayıtlar en az 10 yıl saklanır. Her ihracattan sonra 15 gün içinde Bakanlığa rapor verilir. İzindeki bilgiler değişirse 7 gün içinde bildirilir.
• Yaptırım (md. 29): İzinsiz ihracatta şirkete malın değerinin 20 katına kadar para cezası verilir. Sorumlu yöneticiye malın değerinin 5 ile 20 katı arasında ceza verilir. Ayrıca şirkete 3 yıl, sorumlu yöneticiye 1 yıla kadar çift kullanımlı ürün ihracatı yasağı getirilebilir.

Başvuruyu Bakanlığın Kontrollü Ürünlerde Dış Ticaret ve Uluslararası Anlaşmalar Dairesi alır. Bakanlık sitesine göre evrak kabulü Belgrad'da Nemanjina 26 adresindedir ve izin, son kullanıcı sertifikası (EUC), uluslararası ithalat sertifikası (IIC) ve teslim doğrulama belgesi (DVC) için ayrı formlar kullanılır.

Sırbistan'da şirket kurup çipleri bölgeye yeniden satabilir misiniz?

Yapabilirsiniz, ama her satış iki ayrı kontrolden geçer: Sırbistan'ın ihracat izni ve ABD'nin yeniden ihracat kuralları. Ürün Sırbistan listesindeyse (TPP ≥ 6.000 çip ya da bu çipli sunucu) Sırbistan'dan her çıkış için Bakanlık izni gerekir. Kanunun 22. maddesi ithal ettiğiniz ürünü yeniden ihraç ederken izin başvurusuna menşe devletin ya da satıcının yazılı onayını eklemenizi ister. Bu onay Sırbistan'ın kendi şartıdır ve ABD'nin yeniden ihracat kurallarından doğan yükümlülüğün yerine geçmez; hangi belgenin kabul edileceğini başvurudan önce Bakanlığa sorun.

Kanunun 12. maddesine göre başvuruya son kullanıcı beyanı, orijinal son kullanıcı sertifikası ya da alıcı ülke makamından alınmış uluslararası ithalat sertifikası eklenir. Bu belgeler altı aydan eski olamaz ve Sırbistan'da yetkili mahkeme tercümanı tarafından Sırpçaya çevrilmelidir. Tercüman seçimi için yeminli Türkçe-Sırpça tercüman rehberine bakabilirsiniz.

Ticari yapı için de birkaç karar gerekir. Genel kuruluş adımları Sırbistan'da şirket kurma rehberinde, yapay zekâya özgü teşvik, veri koruma ve veri merkezi konuları Sırbistan'da yapay zekâ şirketi kurma rehberinde anlatılıyor. Sırbistan'da genel KDV oranı Ekim 2026 itibarıyla %20'dir (PwC, son inceleme 07.08.2026). Kurumlar vergisi ve kâr dağıtımı için Sırbistan vergi rehberine bakın. Kuruluşu PeraGate ile planlamak isterseniz şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni gerekir mi?

Ürün Wassenaar Düzenlemesi listesindeki bir kaleme giriyorsa evet. İhracat 2003/12 sayılı Tebliğ'e göre bu listedeki malzemenin ihracatı İhracat Genel Müdürlüğü'nün iznine tabidir. Başvuru, ürünün teknik özelliklerini anlatan belgeler ve ithalatçıdan alınan Nihai Kullanım Sertifikası ile İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır.

İzin tarihinden itibaren gümrük beyannamesi için 90 gün süre vardır ve bu süre uzatılmaz. İhracattan sonra 15 gün içinde beyannamenin bir örneği İMMİB'e gönderilir. Listede olmayan ürün de kitle imha silahı şüphesi ya da insan hakları ihlali riski varsa izne bağlanabilir (Tebliğ md. 6).

Sırbistan'daki alıcınız bu sertifikayı kendi imzasıyla verir. Sırbistan Bakanlığı da talep üzerine resmi son kullanıcı sertifikası ve uluslararası ithalat sertifikası düzenler (19/2025 sayılı kanun md. 25). Türk tarafı resmi bir sertifika istiyorsa alıcının bu belgeyi Belgrad'da baştan planlaması gerekir.

Sırbistan Rusya yaptırımlarını uygulamıyorsa bu sizi nasıl etkiler?

Sizin yükümlülüklerinizi azaltmaz; aksine karşı tarafın kontrolüne daha az güvenebileceğiniz anlamına gelir. Avrupa Komisyonu'nun 04.11.2025 tarihli Sırbistan raporuna göre Sırbistan'ın AB dış politika kararlarına uyum oranı 24.10.2025 itibarıyla %63'tür ve Sırbistan AB'nin Rusya'ya yönelik kısıtlayıcı tedbirlerine uyum sağlamamıştır. Aynı rapor, Sırbistan'ın Wassenaar ve Avustralya Grubu üyelik başvurularının hâlâ incelemede olduğunu da belirtir.

Bunun pratikteki üç sonucu var:

1. EAR değişmez. ABD kaynaklı çip Sırbistan'a gittikten sonra da EAR'a tabidir. Rusya ve Belarus için EAR'da ayrı ve geniş lisans şartları bulunur; bu ülkelere yeniden ihracat BIS izni olmadan yapılamaz.
2. AB'den gelen üründe sözleşme şartı. AB'nin 833/2014 sayılı tüzüğünün 12g maddesi, AB'li ihracatçının 8542 31 (işlemci), 8471 50 ve 8471 80 pozisyonlarındaki ürünleri Ek VIII'deki ortak ülkeler dışına satarken 20.03.2024'ten beri sözleşmeye Rusya'ya yeniden ihracat yasağı koymasını zorunlu tutar. Sırbistan Ek VIII'de değildir; AB'li tedarikçiniz bu maddeyi sizden de isteyecektir.
3. Sırbistan kanunu da sınır koyar. 19/2025 sayılı kanun Bakanlığa, BM ya da Sırbistan'ın üye olduğu bir kuruluşun kısıtlayıcı tedbir koyduğu ülkeler için verilmiş izni sona erdirme yetkisi verir (md. 18) ve yeniden ihracatı izne bağlar (md. 22).

PeraGate, Rusya, Belarus, İran ve diğer yaptırım altındaki ülkelerle bağlantılı talepleri kabul etmez ve bu ülkelere gönderim konusunda yönlendirme yapmaz.

Hangi kırmızı bayraklar satışı durdurmalı?

Aşağıdaki işaretlerden biri varsa satışı durdurup son kullanıcıyı yazılı olarak sorgulamanız gerekir. BIS'in "Müşterini Tanı" rehberine göre kırmızı bayrak yoksa alıcının beyanına güvenebilirsiniz; bayrak varsa araştırma yükümlülüğü doğar ve bilgi akışını kesmek ("self-blinding") yasaktır (15 CFR Part 732 Ek 3).

• Alıcı son kullanım ve son kullanıcı bilgisini vermek istemiyor ya da cevapları belirsiz.
• Sipariş alıcının işine uymuyor: veri merkezi, bulut ya da araştırma faaliyeti olmayan, yeni kurulmuş bir şirket yüksek adetli GPU sunucusu istiyor.
• Son varış yeri olarak bir nakliye ya da gümrük firmasının adresi gösteriliyor.
• Pahalı ürün için peşin ya da üçüncü bir ülkeden ödeme teklif ediliyor.
• Kurulum, test ve bakım hizmeti reddediliyor; teslim tarihi ve yeri belirsiz.
• Alıcının ortaklarından ya da yöneticilerinden biri D:5 ülkesinde merkezli bir gruba bağlı, ama bu bilgi beyan edilmiyor.
• Ürünün Sırbistan'da kalmayacağı, kısa süre içinde "bölgedeki bir müşteriye" gideceği söyleniyor.

Her alıcıyı ve ortaklarını ABD'nin birleşik tarama listesinde (Consolidated Screening List, trade.gov) ve AB yaptırım haritasında tarayın. Taramanın tarihini, sonucunu ve alıcıdan aldığınız son kullanıcı beyanını dosyada tutun. EAR kayıtları beş yıl, Sırbistan kanununa göre kayıtlar on yıl saklanır.

PeraGate bu süreçte ne yapar, ne yapmaz?

PeraGate ürün ve alıcı bazında ön kontrol, belge planı ve Türkçe koordinasyon yapar; hukuki görüş, gümrük beyanı ve lisans kararı lisanslı profesyonellere ve resmi makamlara aittir. Üreticiden ECCN ve TPP bilgisini istemenize, alıcı taramasını belgelemenize ve Nihai Kullanım Sertifikası ile Sırbistan tarafındaki son kullanıcı belgelerini hazırlamanıza yardım ederiz. Sırbistan Bakanlığı'na izin başvurusu gerekiyorsa baroya kayıtlı yerel avukat, gümrük temsilcisi ve yetkili mahkeme tercümanıyla süreci Türkçe takip ederiz. İzin kararını Bakanlık ve BIS verir; sonuç ya da süre vaadi vermeyiz.

İlk gönderimden önce ürünün model numarasını, teknik föyünü, adedini, alıcının unvanını ve ortaklık yapısını WhatsApp'tan gönderin. Hangi kontrollerin gündeme gelebileceğini ve eksik bilgileri aynı görüşmede konuşalım; kesin sınıflandırma üreticiden ya da resmi makamdan alınır.