Malta'ya Yapay Zekâ Çipi İhracatı: ABD, AB ve Malta Lisans Kuralları

Türkiye'den Malta'daki bir şirkete ABD menşeli yapay zekâ çipi (ECCN 3A090) ya da bu çipleri içeren sunucu (4A090) göndermek için Ekim 2026 itibarıyla ABD lisansı, alıcı veya ana şirketi D:5 ülkelerinde ya da Makao'da merkezli değilse aranmıyor. Asıl lisans yükü sevkiyatın sonraki ayağında doğar: ürün AB'nin çift kullanımlı ürün listesindeyse Malta'dan AB dışına her yeniden ihracat Malta lisansına bağlıdır, Malta Freeport'tan geçen transit yük izne bağlanabilir ve Malta'dan üçüncü ülkeler arasında satışa aracılık etmek ayrı bir aracı lisansı ister. Ürün Wassenaar listesindeyse Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni de gerekir. Ürün sınıflandırması, belge planı ve lisanslı partnerlerle Türkçe koordinasyon için Malta'ya ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz. Bu rehber yalnızca uyum kurallarını anlatır; hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye'den Malta'ya yapay zekâ çipi göndermek için ABD lisansı gerekir mi?

Çoğu durumda gerekmez; sonucu alıcının kim olduğu belirler. Türkiye'den Malta'ya giden ABD menşeli çip, EAR'ın diliyle bir yeniden ihracattır (reexport) ve ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun (Bureau of Industry and Security, BIS) kurallarına tabidir. Malta, EAR'ın ülke gruplarında A:3, A:4 ve A:6'da yer alır; D ve E gruplarının hiçbirinde değildir (15 CFR Part 740, Supplement No. 1, erişim 15.10.2026). Bu yüzden varış ülkesine bağlı lisans şartları Malta'daki sıradan bir alıcıya uygulanmaz.

3A090.a ve 4A090.a için 15 CFR 742.6(a)(6)(iii)(A) metninde hâlâ dünya çapında lisans şartı yazıyor. Bu şart Ocak 2025'teki AI Diffusion Rule ile geldi; BIS 13.05.2025'te kuralı uygulamayacağını açıkladı. BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi ise bir istisnayı netleştirdi: alıcı ya da nihai ana şirketi D:5 grubundaki bir ülkede veya Makao'da merkezliyse, alıcı Valletta'da olsa bile lisans gerekir. Bu şart 17.11.2023'ten beri yürürlükte ve BIS'in uygulamama politikası onu kapsamıyor; BIS, 15 CFR 740.2(a)(9)(ii)'deki istisnalardan biri yoksa lisans başvurusu yapılmasını istiyor.

Lisans istisnası düşünüyorsanız grup farkına dikkat edin: Türkiye A:5 grubundadır, Malta ise Wassenaar katılımcısı olmasına rağmen EAR tablosunun dipnotu gereği A:1'e alınmamış, A:6'dadır. Bazı istisnalar yalnız A:5 varışlarına açıktır.

EAR yeniden ihracat kuralı Malta'daki alıcı için ne anlama gelir?

ABD menşeli çip Malta'ya ulaştıktan sonra da EAR'a tabi kalır; Malta'daki alıcınızın onu başka bir ülkeye satması yeni bir yeniden ihracattır ve aynı kontrol baştan yapılır. Malta küçük bir pazar olduğu için ithal edilen sunucu ve kartların önemli bir kısmının başka AB ülkelerine ya da AB dışına gitmesi olağandır. Her ayakta şu dört soru sorulur: ürünün ECCN'i ne, varış ülkesi hangi grupta, son kullanıcı ve ana şirketi kim, kullanım amacı ne.

Üç nokta sık atlanır:

• ABD dışında üretilmiş çip de EAR'a girebilir. 15 CFR 734.9'daki doğrudan ürün kuralları (foreign-direct product rules), ABD teknolojisi ya da yazılımıyla üretilen bazı ileri hesaplama ürünlerini, üretim yeri ne olursa olsun EAR kapsamına alır.
• Entity List kaydı ürünün nereden geldiğine bakmaz. Listedeki bir şirkete ya da şirketin bulunduğu bir işleme EAR'a tabi ürün gitmesi lisansa bağlıdır. BIS'in listedeki şirketlerin yüzde 50 ve üzeri iştiraklerini kapsayan kuralı (90 FR 47201) 09.11.2026'ya kadar askıdadır (90 FR 50857).
• Kayıt saklama. EAR işlem kayıtlarının 5 yıl saklanmasını ister (15 CFR 762.6). Malta'daki alıcınızın da kendi kayıtlarını tutması gerekir.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni ne zaman gerekir?

Çip ya da sunucu Wassenaar Düzenlemesi'nin çift kullanımlı malzeme ve teknoloji listesindeyse, Türkiye'den ihracı Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün iznine tabidir. Kural, 02.12.2003 tarihli ve 25304 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İhracat 2003/12 Tebliği'ndedir. Tebliğe göre başvuru, ürünün teknik özelliklerini ve kullanım alanını açıklayan belgelerle ve ithalatçıdan alınan Nihai Kullanım Sertifikası (Ek A) ile İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır.

Tebliğdeki iki süre sevkiyat planını doğrudan etkiler (Ticaret Bakanlığı, erişim 15.10.2026):

1. İzin tarihinden itibaren gümrük beyannamesi 90 gün içinde verilir; bu süre uzatılamaz.
2. İhracattan sonra 15 gün içinde gümrük beyannamesinin bir örneği İMMİB'e gönderilir.

Ürün listede olmasa bile, kitle imha silahı geliştirdiğinden şüphe duyulan bir son kullanıcı varsa ya da ulusal güvenlik veya insan hakları riski görülürse ihracat yine izne bağlanabilir (md. 6). 3A090 ve 4A090 ABD'nin tek taraflı numaralarıdır; ürününüzün Wassenaar listesine girip girmediğini teknik parametrelerle ayrıca kontrol etmek gerekir.

AB 2021/821 çift kullanımlı mal tüzüğü Malta'da nasıl uygulanır?

AB'nin 2021/821 sayılı tüzüğü Malta'da doğrudan uygulanır ve Ek I'deki ürünlerin AB gümrük bölgesi dışına çıkışını lisansa bağlar (md. 3). Türkiye'den Malta'ya gelen ürün için Malta'da bir ihracat lisansı doğmaz; lisans şartı ürün Malta'dan AB dışına çıkarken başlar. Malta'dan başka bir AB ülkesine gönderim ise, ürün Ek IV'te değilse lisanssızdır (md. 11). Ek IV hassas ürünlerin kısa listesidir; Ekim 2026 itibarıyla ileri hesaplama çipleri ve sunucuları bu listede yer almıyor (2021/821 Ek IV).

Tüzüğün Malta'daki uygulama düzenlemesi Dual-Use Items (Export Control) Regulations'tır. 416/2004 sayılı Yasal Bildirim'le çıkan bu yönetmelik, Act XXXV of 2025 ile yeni Ulusal Çıkar (Yetki) Kanunu'na (National Interest (Enabling Powers) Act, Cap. 653) bağlandı ve S.L. 653.03 numarasını aldı. Yönetmelik ihracatı geniş tanımlar: yeniden ihracat ve yazılımın ya da teknolojinin elektronik yolla AB dışına aktarılması da ihracattır.

Liste dışı ürünlerde de lisans doğabilir. Yetkili makam ürünün kitle imha silahı, askerî son kullanım ya da silah ambargosu olan bir ülkede askerî kullanım için olabileceğini bildirirse lisans gerekir (2021/821 md. 4). İhracatçı bunu kendisi biliyorsa makama bildirmek zorundadır. Avrupa Komisyonu 14.09.2026'da Ek I'e "ileri hesaplama entegre devreleri ve elektronik montajları" ekleyen güncellemeyi kabul etti. Güncelleme yürürlüğe girince bugün listede olmayan bazı çip ve sunucular da Malta'dan AB dışına çıkarken lisansa bağlanabilir.

KDV oranı: standart oran %18 (PwC Tax Summaries, son inceleme 30.09.2026).

Malta çift kullanımlı ürün ihracat izni kimden alınır, ne kadar sürer?

Malta'da lisansı ticaretten sorumlu Direktör (Director responsible for trade) verir. Avrupa Komisyonu'nun yetkili makamlar listesinde bu birim Ticaret Departmanı (Commerce Department) bünyesindeki Ticaret Hizmetleri (Trade Services) olarak geçer. S.L. 653.03'e göre lisans bireysel, global ya da genel olabilir; süreli ve şartlı verilebilir, sonradan askıya alınabilir veya iptal edilebilir (md. 4).

• Bireysel lisans: Belirli bir alıcıya belirli miktarda ürün için.
• Global lisans: Bir ya da birkaç ülkedeki belirli alıcılara belirli ürün grupları için.
• AB genel lisansı (EU001): 2021/821 Ek II'deki ülkelere, şartlarına uyan her ihracatçı için. İhracatçı, ürünün bu ülkelerde işlenmeden başka bir yere gideceğini biliyorsa kullanılamaz (S.L. 653.03 md. 6(2)).

Direktör başvuruyu 90 iş günü içinde sonuçlandırır ve gerekçe göstererek süreyi 90 iş günü daha uzatabilir. Eksik belge için verilen süre geçerse başvuru iptal edilir (md. 4(6)). Lisans, son kullanım beyanı (end-use statement) verme şartına bağlanabilir (md. 9). Gümrükte beyanı veren ihracatçı lisansı ibraz eder (md. 11); Malta'da gümrük işlemleri Malta Vergi ve Gümrük İdaresi'ndedir (Malta Tax and Customs Administration, MTCA).

Lisanslı ilk ihracattan sonra 30 gün içinde Direktör'e yazılı bildirim yapılır ve kayıtların incelenebileceği adres bildirilir (md. 13). Kayıtlarda ürün tanımı, miktar, ihracatçı ve alıcının adı ile adresi, biliniyorsa son kullanıcı ve kullanım amacı yer alır. Malta yönetmeliği 3 yıl saklamayı yazsa da 2021/821 md. 27 en az 5 yıl istiyor; 5 yılı esas alın. Kuralların ihlali 5 yıla kadar hapis ya da 116.468,67 €'ya kadar para cezası gerektirir (md. 15).

Malta Freeport'tan geçen çip yükü kontrolün dışında mı kalır?

Hayır. Malta Freeport'ta (Malta Freeports Act, Cap. 334) bekleyen ya da aktarma gören AB dışı çift kullanımlı ürün, Malta'nın transit kurallarına tabidir. Direktör, Ek I'deki bir ürünün kitle imha silahı ya da füze programında kullanılabileceğinden şüphe ederse transiti yasaklayabilir. Karar vermeden önce de o sevkiyat için izin şartı koyabilir (S.L. 653.03 md. 3A; 2021/821 md. 7).

Bu kural bir gemiden ya da uçaktan diğerine yapılan aktarmaya da uygulanır (md. 3A(5)). Türkiye'deki İhracat 2003/12 Tebliği transit ticarete ve serbest bölgede depolanan mala uygulanmaz (md. 7). Ama yük Malta'dan geçerken EAR, AB yaptırımları ve Malta'nın transit yetkisi geçerliliğini korur. Varış yerinin yolda değişmesi ya da yükün Freeport'ta yeni bir alıcıya satılması, her kontrolün yeniden yapılmasını gerektirir.

Malta'daki şirketle üçüncü ülkeler arasında çip satışına aracılık lisansa tabi mi?

Evet. Malta'da çift kullanımlı ürün için aracılık hizmeti vermek, Direktör'den aracı lisansı almayı gerektirir (S.L. 653.03 md. 8A). Bu, Malta'ya özgü bir şarttır: 2021/821 aracılık faaliyetini yalnız belirli risk durumlarında izne bağlarken Malta yönetmeliği aracılık yapmayı baştan lisansa bağlıyor.

Başvuruda kimlik ya da şirket sicil numarası, aracılık yapılacak ürünler ve AB listesindeki kodları, son kullanım ve varış yeri ile güncel sabıka kaydı belgesi (Police Conduct Certificate) istenir. Direktör polise, Dışişleri Bakanlığı'na ve diğer AB ülkelerinin makamlarına danışabilir. İnceleme 60 iş günü sürer, gerekçeyle 30 iş günü uzayabilir. Lisans belirli hizmet ve varış yerleriyle sınırlıdır ve lisans sahibi altı ayda bir rapor verir (md. 8B). Malta'da aracılık şirketi kuracaksanız bu lisansı şirket planına baştan dahil edin; kuruluş adımları için Malta'da şirket kurma rehberine, yapay zekâya özgü teşvik ve veri koruma konuları için Malta'da yapay zekâ şirketi kurma rehberine bakın.

Son kullanıcı beyanı ve yaptırım taramasında nelere bakılır?

Sevkiyattan önce alıcıdan imzalı bir son kullanıcı beyanı alınır ve alıcı, ana şirketi ve işleme katılan herkes yaptırım listelerinde taranır. Türkiye'de izin gereken ürünlerde Tebliğ'in Ek A'sındaki Nihai Kullanım Sertifikası kullanılır. Malta'da lisans şartı olarak ayrıca son kullanım beyanı istenebilir. Beyanda en az şunlar bulunmalıdır: ürünün adı ve GTİP kodu, miktar, son kullanıcının açık adresi, kullanım amacı, ürünün izinsiz yeniden ihraç edilmeyeceği taahhüdü.

Taramada en az şu listeler kontrol edilir: ABD'nin Consolidated Screening List'i (Entity List dahil), AB yaptırım listesi ve BM listeleri. Malta'da AB, BM ve ulusal yaptırımların uygulanmasını Dışişleri Bakanlığı temsilcisinin başkanlık ettiği Yaptırım İzleme Kurulu (Sanctions Monitoring Board) izler (Cap. 653 md. 15). Yaptırım ihlali gerçek kişiler için 25.000 € ile 5.000.000 € arası para cezası, 12 yıla kadar hapis ya da ikisi birden gerektirir (Cap. 653 md. 11, Ekim 2026). AB'nin Rusya yaptırım tüzüğü (833/2014 md. 12g) de entegre devre gibi yüksek öncelikli ürünleri AB dışına satan ihracatçıdan, sözleşmeye Rusya'ya yeniden ihracatı yasaklayan bir madde koymasını ister.

BIS'in kırmızı bayrak listesinden (15 CFR Part 732, Supplement No. 3) bu tür sevkiyatlarda sık görülenler:

• Alıcı ürünün teknik özelliklerini bilmiyor ya da kullanım amacını açıklamaktan kaçınıyor.
• Sipariş, alıcının işiyle ya da büyüklüğüyle orantısız; örneğin kayıtlı faaliyeti olmayan yeni bir şirket yüzlerce GPU istiyor.
• Teslim adresi bir lojistik deposu ya da serbest bölge; son varış yeri sonradan değişiyor.
• Ödeme, işlemle ilgisi olmayan üçüncü bir ülkeden ya da kişiden geliyor.
• Kurulum, eğitim ve garanti hizmeti reddediliyor.

Bu işaretlerden biri varsa sevkiyatı durdurun, soruyu yazılı olarak netleştirin ve gerekiyorsa yetkili makama danışın. Tarama sonuçlarını ve tarihini işlem dosyasında saklayın.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate ürün listenize göre kontrol haritasını çıkarır, belge planını hazırlar ve Türkçe koordinasyon yapar. Sınıflandırma görüşünü, lisans başvurusunu ve gümrük beyanını lisanslı partnerler verir. Türkiye'deki gümrük müşaviriniz ve ihracat kontrol danışmanınızla Ticaret Bakanlığı izni, Malta'da ise yerel partnerlerle Direktör başvurusu, gümrük ve şirket tarafı birlikte planlanır. PeraGate avukat, gümrük müşaviri ya da ihracat kontrol makamı değildir; lisans kararını makam verir.

Malta'da şirket ya da aracılık yapısı kuracaksanız şirket kurulumu desteği sayfasından başlayabilirsiniz. Malta'daki kurumlar vergisi ve KDV yükümlülükleri için Malta vergi rehberine bakın. İlk adım için ürünlerin model numaralarını, üretici veri sayfalarını, alıcının ve ana şirketinin unvanını WhatsApp'tan gönderin; hangi ayakta hangi iznin gerektiğini sevkiyattan önce birlikte çıkaralım.