İspanya'ya Yapay Zekâ Çipi İhracatı: İzinler, EAR ve Son Kullanıcı Beyanı

Türkiye'den İspanya'ya yapay zekâ çipi, GPU kartı ya da GPU sunucusu gönderirken İspanya ithalatta lisans istemez; AB'nin çift kullanım kuralları ithalatı değil, AB'den çıkışı denetler. Asıl izin soruları iki yerde doğar: ürün Türkiye'nin kontrol listesindeyse Türkiye çıkışında, çip ya da içindeki teknoloji ABD menşeliyse ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri'nde (Export Administration Regulations, EAR). Malı İspanya'ya getirip oradan başka bir ülkeye satacaksanız üçüncü katman devreye girer: İspanya'nın çift kullanım izni ve AB yaptırımları. Bu rehber yalnız uyumu anlatır. Ürün bazında ön kontrol ve lisanslı ihracat kontrolü danışmanlarıyla Türkçe koordinasyon için İspanya ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

İspanya'ya yapay zekâ çipi göndermek için hangi izinler gerekir?

Çoğu sevkiyatta izin gerekip gerekmediğini üç soru belirler: ürün Türkiye'nin listesinde mi, çip ABD menşeli mi ve alıcının arkasında kim var? İspanya bu soruların hiçbirinde ithalat izni koymaz; ithalat gümrüğünde Ekim 2026 itibarıyla %21 KDV (IVA, Ley 37/1992 md. 90) ve ürünün TARIC koduna göre gümrük vergisi hesaplanır. AB-Türkiye Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünleri A.TR belgesiyle dolaşır.

Kaynak: İhracat 2003/12 Tebliği (Ticaret Bakanlığı); EAR; RD 679/2014 (BOE, son güncelleme 30.05.2026); Tüzük (AB) 2021/821.

Türkiye çıkışında belirleyici olan ürünün teknik parametreleridir. Yüksek performanslı GPU sunucuları bilgisayar kategorisindeki (Kategori 4) eşikleri aşabilir. Sınıflandırmayı tahminle değil, üreticinin verdiği kontrol numarası (ECCN) ve teknik veri sayfasıyla yapın.

ABD EAR kuralları İspanya'ya giden GPU'ya nasıl uygulanır?

ABD menşeli gelişmiş çipler, Türkiye'den ya da başka bir ülkeden İspanya'ya gönderilirken de EAR'a tabi kalır; buna yeniden ihracat (re-export) denir. Gelişmiş hesaplama çipleri EAR'ın Ticaret Kontrol Listesi'nde ECCN 3A090, bu çipleri içeren bilgisayar ve sunucular 4A090 altında yer alır. ABD dışında üretilen bazı ürünler de ABD yazılımı ya da teknolojisiyle üretildikleri için yabancı doğrudan ürün kuralı (Foreign Direct Product Rule, FDPR) kapsamında EAR'a girebilir.

EAR ülke gruplarında İspanya ve Türkiye, 15.10.2026 itibarıyla A:1-A:5 gruplarındadır ve D gruplarında yer almaz (EAR Ek 1, Bölüm 740). Bu, gidilen ülke yüzünden kendiliğinden lisans gerekmediği anlamına gelir; ama alıcıya bağlı üç kural her ülkede geçerlidir:

1. Çin ve Makao merkezli şirketler: BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberine göre 3A090.a ve 4A090.a kalemleri, merkezi ya da nihai ana şirketi D:5 grubundaki bir ülkede (Çin dahil) veya Makao'da olan bir şirkete gidiyorsa, şirket hangi ülkede kurulu olursa olsun lisans gerekir. İspanya'daki bir veri merkezi de bu kapsama girebilir.
2. Entity List: BIS'in listesindeki bir şirkete ya da kuruluşa giden EAR kapsamındaki ürün, liste kaydındaki lisans şartına tabidir.
3. Yasak son kullanımlar: Kitle imha silahları ve askeri son kullanım gibi EAR Bölüm 744'teki kullanımlar, ürün listede olmasa da lisans gerektirebilir.

BIS'in 12.11.2025 tarihli Federal Register kaydına göre, Entity List'teki şirketlerin doğrudan ya da dolaylı olarak en az %50 sahip olduğu iştirakleri de listeye alınmış gibi sayan kural (Affiliates Rule) 09.11.2026'ya kadar askıda. Kayıt, kuralın 10.11.2026'dan itibaren yeniden uygulanacağını söylüyor. Kasım 2026 sonrası sevkiyatlarda alıcının ortaklık yapısını bu yüzden ayrıca kontrol edin.

AI Diffusion kuralı iptal edildi mi, Ekim 2026'da ne geçerli?

Evet, kural uygulanmıyor: BIS 13.05.2025'te Ocak 2025 tarihli AI Diffusion kuralını geri çektiğini ve uygulamayacağını duyurdu. Aynı duyuruda Malezya ve Tayland'a gelişmiş çip ihracatı için ek lisans şartı açıklandı; Huawei Ascend çiplerinin kullanımına ve ABD çiplerinin Çinli yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılmasına ilişkin rehberler de yayımlandı.

İptal, eski kuralların da kalktığı anlamına gelmez. BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi, Kasım 2023'te getirilen D:5 ve Makao merkezli şirketlere yönelik lisans şartının AI Diffusion kuralından önce var olduğu için hâlâ uygulandığını açıkça teyit etti. Rehber, EAR'a uygun çalışan veri merkezi işletmecilerinin mevcut çiplerin kullanımını ve bakımını BIS yeni bir duyuru yapana kadar sürdürebileceğini de belirtiyor. Kuralı resmen kaldıran düzenleme ve yerine gelecek kural henüz kesinleşmedi; işlem tarihinde bis.gov'u kontrol edin.

İspanya'dan yeniden ihracatta hangi izin gerekir?

Malı İspanya'ya getirip oradan AB dışına satacaksanız, ürün AB Ek I listesindeyse İspanya'da izin almanız gerekir; Türkiye'ye geri gönderim de buna dahildir. Tüzük (AB) 2021/821 md. 3, Ek I'deki ürünlerin AB dışına ihracatını izne bağlar. AB'nin genel ihracat izni EU001 yalnız Avustralya, İzlanda, Japonya, Kanada, Yeni Zelanda, Norveç, İsviçre ve Lihtenştayn, Birleşik Krallık ve ABD'yi kapsar; Türkiye bu listede değildir.

Komisyon 08.09.2025'te Ek I'e gelişmiş hesaplama entegre devrelerini ve FPGA gibi programlanabilir mantık aygıtlarını ekledi (DG Trade). 14.09.2026'da kabul edilen yeni güncelleme (C(2026)6323) ise 15.10.2026 itibarıyla AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanmadı.

İspanya'da süreç Real Decreto 679/2014'e göre işler:

Listede olmayan bir ürün için de sorumluluk vardır. RD 679/2014 md. 2.3.c'ye göre ihracatçı ürünün yasak bir kullanıma gideceğini biliyor ya da bundan şüpheleniyorsa durumu Ticaret Devlet Sekreterliği'ne bildirir; idare izin gerekip gerekmediğine karar verir. İspanya'da şirket kurup bu işi düzenli yapacaksanız yapı için İspanya'da şirket kurma rehberine, kuruluşun planlanması için şirket kurulumu desteği sayfasına bakabilirsiniz.

Son kullanıcı beyanı nasıl hazırlanır?

İspanya'dan çift kullanımlı ürün çıkarken izin başvurusuna, son alıcının imzaladığı bir son kullanım beyanı (Declaración de Último Destino) eklenir. RD 679/2014 md. 31.1.c'ye göre bu belgeyi son alıcı düzenler ve Ek VI.20'deki örnek ya da eşdeğeri kullanılır. Beyanda en az üç taahhüt bulunur: malın beyan edilen ülkeye ithal edileceği, önceden yazılı izin alınmadan yeniden ihraç edilmeyeceği ve beyan edilen son kullanımda kullanılacağı.

JIMDDU bazı durumlarda beyanın varış ülkesinin makamlarınca onaylanmasını isteyebilir. Türkiye'de çift kullanımlı mallara dair belgelerin onayı, 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İthalat: 2026/12 Tebliği ile düzenlenir; başvuru kanalı ve belgenin geçerlilik süresi kesinleşmedi; başvurudan önce T.C. Ticaret Bakanlığı'ndan teyit edin. RD 679/2014 md. 31.4'e göre kontrol belgeleri devredilemez ve menşe ülke makamlarına sunulmak için 6 ay geçerlidir.

Beyanı hazırlarken sık görülen hatalar:

• Son kullanıcı yerine aracı distribütörü yazmak. Beyan malı fiilen kullanacak kişiyi göstermelidir.
• Kullanım amacını "Ar-Ge" ya da "ticari" gibi genel bir kelimeyle geçiştirmek. Hangi tesiste, hangi iş için kullanılacağı yazılmalıdır.
• Faturadaki ürün tanımını, adedi ve kurulum adresini beyanla farklı yazmak.

Hangi durumlar kırmızı bayrak sayılır?

Kırmızı bayrak, siparişte son kullanımın ya da son kullanıcının beyan edilenden farklı olabileceğini gösteren işarettir; görüldüğünde sevkiyat durdurulup soru sorulur. BIS'in "müşterini tanı" rehberi (EAR Ek 3, Bölüm 732) bu işaretleri sayar. Yapay zekâ çipi ticaretinde sık rastlananlar:

• Alıcı son kullanım ya da son kullanıcı hakkında bilgi vermekten kaçınıyor.
• Ürünün kapasitesi alıcının işiyle uyuşmuyor; örneğin küçük bir ofis için çok sayıda üst segment GPU sunucusu isteniyor.
• Kurulum, eğitim ya da garanti hizmeti istenmiyor.
• Teslim adresi bir nakliye komisyoncusu ya da alıcının faaliyetiyle ilgisiz bir yer.
• Ödeme, piyasa fiyatının çok üzerinde ya da olağan dışı bir yöntemle teklif ediliyor.
• Alıcının ortaklık yapısında Entity List'teki ya da yaptırım altındaki bir şirkete bağ var.

Kırmızı bayrak gördüğünüzde yapılacak iş soruyu yazılı sormak, cevabı dosyada saklamak ve şüphe giderilmiyorsa işlemi yapmamaktır. Bu işaretleri gizlemeye yönelik hiçbir talebe destek vermiyoruz.

Yaptırım taraması nasıl yapılır?

Her işlemde alıcıyı, son kullanıcıyı, ödeme yapan tarafı ve nakliyeciyi AB, ABD ve Türkiye listelerinde taratırsınız; sonuç dosyaya tarihli olarak eklenir. İspanya AB yaptırımlarını doğrudan uygular. Kontrol için başlıca kaynaklar:

AB'nin 833/2014 sayılı Tüzüğü'nün 12g maddesi, entegre devreler gibi "ortak yüksek öncelikli" ürünleri ortak ülke listesinde olmayan ülkelere satan AB ihracatçılarına, sözleşmeye Rusya'ya yeniden ihracatı yasaklayan bir madde koyma yükümlülüğü getirir. Türkiye bu listede değildir. Bu yüzden İspanyol bir satıcıdan çip alırken sözleşmenizde bu maddeyi görmeniz olağandır; madde, sizin müşterilerinize yapacağınız satışlarda da uyum yükümlülüğü doğurur.

İzinsiz ihracatın İspanya'da yaptırımı nedir?

Değeri 50.000 EUR ve üzerindeki çift kullanımlı ürünü izinsiz ya da sahte bilgi veya belgeyle alınmış izinle ihraç etmek İspanya'da kaçakçılık suçudur (Ley Orgánica 12/1995 md. 2.2.c, BOE, son güncelleme 23.12.2022). Kanunun 3. maddesi 1-5 yıl hapis ve malın değerinin 1-6 katı para cezası öngörür; tüzel kişilere malın değerinin 2-4 katı para cezası ve 1-3 yıl kamu desteğinden yararlanma yasağı uygulanabilir. Aynı plan içindeki birden fazla işlemin değerleri toplanır (md. 2.4); fiil bir örgüt aracılığıyla işlenirse değer aranmaz (md. 2.3.a). Eşiğin altındaki fiiller md. 11'e göre idari para cezasına tabidir.

ABD tarafında EAR ihlali BIS'in idari para cezalarına ve Entity List'e alınmaya yol açabilir. Hata fark edildiğinde EAR Bölüm 764.5'teki gönüllü bildirim yolu vardır; bu karar bir ihracat kontrolü avukatıyla birlikte verilmelidir.

İspanya'da GPU kümesi kurmak isteyen Türk şirketleri neye dikkat etmeli?

İspanya'da kendi veri merkezinizi ya da GPU kümenizi kurarsanız ABD menşeli çiplerin EAR yükümlülükleri sizinle birlikte gelir; özellikle müşterilerinizin ve ortaklarınızın merkezinin nerede olduğunu kayıt altına almanız gerekir. BIS'in 31.05.2026 rehberindeki D:5 kuralı, çipin fiziksel olarak İspanya'da durmasına bakmaz, kullanan şirketin merkezine bakar.

İspanya'da kamu tarafında da yapay zekâ altyapısı büyüyor. Avrupa Yüksek Performanslı Hesaplama Ortak Girişimi'ne (EuroHPC JU) göre Barselona Süper Bilgisayar Merkezi'ndeki (BSC-CNS) BSC AI Factory, İspanya, Portekiz, Türkiye ve Romanya'nın ortak girişimidir; Türkiye'yi TÜBİTAK temsil eder ve MareNostrum 5'e yapay zekâ bölümleri ekleniyor. Bu tesisler kamu-araştırma altyapısıdır; ticari çip tedarikinde ihracat kuralları aynen geçerlidir.

Şirket yapısı, AB Yapay Zekâ Yasası, veri koruma ve teşvikler için İspanya'da yapay zekâ şirketi kurma rehberine, kurumlar vergisi ve KDV için İspanya vergi sistemi rehberine bakın.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate ürün ve işlem bazında ön kontrol listesi, belge planı ve Türkçe koordinasyon yapar; sınıflandırma görüşünü, lisans başvurusunu ve hukuki değerlendirmeyi lisanslı ihracat kontrolü danışmanları, gümrük müşavirleri ve avukatlar verir. İspanya'da ofisimiz yoktur; süreci uzaktan, Türkçe olarak, İspanya'da lisanslı partnerlerle yürütürüz. Sözleşmeleri ve ödemeleri bu profesyonellerle siz yaparsınız.

Yaptırım altındaki ülkelere ya da kişilere yönelik, son kullanıcıyı belirsiz bırakan veya kontrolleri aşmayı amaçlayan talepleri kabul etmiyoruz. İlk sevkiyatınızdan önce ürünün model numarasını, üreticinin verdiği ECCN bilgisini, alıcıyı ve son kullanım amacını WhatsApp'tan gönderin; hangi izin katmanlarına bakılması gerektiğini ve eksik bilgiyi birlikte çıkaralım.