Hollanda'ya Yapay Zekâ Çipi İhracatı: EAR, Lisans ve Uyum

Türkiye'den Hollanda'ya yapay zekâ çipi, GPU kartı ya da GPU sunucusu göndermek yasak değildir, ama aynı sevkiyat için üç ayrı kurala bakmanız gerekir. Ürün Wassenaar çift kullanımlı listesindeyse Türkiye'den çıkış için İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) üzerinden Ticaret Bakanlığı izni alınır. Çip ABD menşeliyse ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri (Export Administration Regulations, EAR) yeniden ihracatta da geçerlidir. Mal Hollanda'dan tekrar AB dışına çıkacaksa Hollanda Gümrüğü'ne (Douane) bağlı Merkezi İthalat ve İhracat Dairesi'nin (Centrale Dienst voor In- en Uitvoer, CDIU) lisansı gerekir. Bu rehber yalnız uyumu anlatır. Ürün bazında ön kontrol ve lisanslı ihracat kontrolü danışmanlarıyla Türkçe koordinasyon için Hollanda'ya ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Türkiye'den Hollanda'ya yapay zekâ çipi göndermek için hangi izinler gerekir?

Gereken izinler ürünün listesine, menşeine ve son kullanıcısına göre değişir; tipik bir sevkiyatta üç katman vardır. Hollanda AB üyesi olsa da Türkiye'nin ihracat kontrolü AB'ye giden ürünü muaf tutmaz. AB'nin 2021/821 sayılı Tüzüğü ise ihracatı, aracılığı, transit ve teknik yardımı düzenler; AB'ye girişte ayrı bir çift kullanımlı ithalat lisansı öngörmez.

Kaynak: İhracat 2003/12 Tebliği; Avrupa Komisyonu DG Trade; Business.gov.nl; Belastingdienst (erişim 15.10.2026).

Türkiye'de çift kullanımlı ihracat izni nasıl alınır?

Başvuru, ürünün teknik özelliklerini anlatan belgeler ve Hollandalı alıcıdan alınan Nihai Kullanım Sertifikası ile İMMİB Genel Sekreterliği'ne yapılır. Dayanak, 02.12.2003 tarihli ve 25304 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İhracat 2003/12 Tebliği'dir. Tebliğin 2. maddesine göre Wassenaar Düzenlemesi Çift Kullanımlı Malzeme ve Teknoloji Listesi'ndeki ürünlerin ihracatı izne tabidir. İMMİB ön incelemeyi yapar; nihai değerlendirmeyi Bakanlık, ilgili kurumların görüşünü alarak verir (md. 3).

İzinden sonra iki süre işler:

1. Gümrük beyannamesini, izin tarihinden itibaren 90 gün içinde gümrük idaresine vermeniz gerekir; bu süre uzatılamaz (md. 4).
2. İhracattan sonra 15 gün içinde gümrük beyannamesinin bir örneğini İMMİB'e iletmeniz zorunludur (md. 5).

Tebliğin ekindeki Nihai Kullanım Sertifikası (End Use Certificate) şu bilgileri ister: GTİP, malzemenin adı, yer aldığı liste, ihracatçı, ithalatçı ve nihai kullanıcının unvan ve adresi, kullanım amacı, miktar, menşe ülkesi ve sevk ülkesi. İthalatçı, malı belirtilen amaçla kullanacağını ve Türk ihracatçının izni olmadan üçüncü bir ülkeye ihraç etmeyeceğini taahhüt eder. Hollandalı alıcı bu belgeyi imzalamaktan kaçınıyorsa sevkiyatı durdurmanız gerekir.

Listede olmayan ürün de izne tabi olabilir. Tebliğin 6. maddesine göre son kullanıcının kitle imha silahı geliştirdiğinden şüphe duyuluyorsa, ihracatçı böyle bir şüphesini beyan ettiyse ya da ulusal ve uluslararası güvenliği veya insan haklarını tehdit eden bir durum varsa izin aranır.

Hangi çipler ABD EAR kapsamında, 3A090 ve 4A090 ne demek?

ABD menşeli gelişmiş yapay zekâ çipleri çoğunlukla ECCN 3A090'a, bu çipleri içeren bilgisayar ve sunucular 4A090'a girer. eCFR'deki Ticaret Kontrol Listesi'ne göre 3A090.a, toplam işlem performansı (total processing performance, TPP) 4800 ve üzeri olan ya da TPP'si 1600 ve üzeri ve performans yoğunluğu 5,92 ve üzeri olan entegre devreleri kapsar (erişim 15.10.2026). 3A090.c yüksek bant genişlikli belleği (HBM) ayrıca düzenler.

EAR, ABD menşeli ürünü bulunduğu her ülkede izler. Bu yüzden Türkiye'deki bir dağıtıcı, ABD'den aldığı GPU'yu Hollanda'ya sattığında bir "yeniden ihracat" (reexport) yapmış olur ve EAR yükümlülükleri ona da uygulanır. ABD dışında üretilen bir ürün de, belirli bir oranın üzerinde ABD içeriği taşıyorsa ya da ABD yazılımı veya teknolojisiyle üretildiyse (yabancı doğrudan ürün kuralı, foreign direct product rule, FDPR) EAR'a tabi olabilir. Bu değerlendirmeyi ürün bazında üreticiden ve ABD ihracat kontrolü danışmanından yazılı olarak almanız gerekir.

Pratikte ilk adım, üreticiden ürünün ECCN'sini ve varsa sınıflandırma yazısını istemektir. Faturada, Nihai Kullanım Sertifikası'nda ve Hollanda gümrük beyanında ürün tanımı aynı olmalıdır.

AI Diffusion Rule iptal edildi mi, Ekim 2026'da hangi kural geçerli?

BIS kuralı uygulamıyor, ama kaldıran resmi düzenleme 14.10.2026'ya kadar yayımlanmadı. Kural 15.01.2025'te çıkarıldı; BIS 13.05.2025'te kuralı uygulamayacağını, resmen kaldıracağını ve yerine yeni bir kural getireceğini açıkladı. Federal Register'da 2026'da yayımlanan BIS belgeleri arasında bu iptal ya da yerine gelen kural yer almıyor (14.10.2026 itibarıyla). Bu nedenle eCFR'deki §742.6(a)(6)(iii)(A) metni hâlâ 3A090.a ve 4A090.a için dünya genelinde lisans şartı gösteriyor.

BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi bu metnin nasıl okunacağını netleştirdi: Uygulamama kararı, merkezi ya da nihai ana şirketi ABD'nin D:5 ülke grubunda ya da Makao'da olan şirketlere giden ürünleri kapsamıyor. Bu şirketlere giden gelişmiş hesaplama ürünleri için Kasım 2023'ten beri var olan lisans şartı, şirket hangi ülkede bulunursa bulunsun uygulanıyor. Rehber, EAR'a uygun çalışan veri merkezi işletmecilerinin mevcut çipleri kullanmayı, saklamayı ve bakımını sürdürebileceğini de belirtiyor.

Entity List ve yaptırım taraması nasıl yapılır?

Alıcıyı, nihai kullanıcıyı, şirket sahiplerini, aracıları ve taşıyıcıyı her sevkiyattan önce ABD, AB, Hollanda ve Türkiye listelerinde taramanız gerekir. Türkiye adresli şirketler de bu listelere giriyor: BIS, 09.10.2025 tarihli kuralla Entity List'e Türkiye adresli 9 kayıt ekledi; 24.08.2026'da ise Türkiye adresli bir kaydı listeden çıkardı (Federal Register). Liste sık değiştiği için tarama sonucunu tarihiyle saklayın.

Tarama yaparken üç noktaya bakın:

• Sahiplik: BIS'in Entity List'teki şirketlerin en az %50 sahibi olduğu iştiraklere de kısıt getiren kuralı (Affiliates Rule) 30.09.2025'te yayımlandı ve 10.11.2025'ten itibaren bir yıl askıya alındı. Askı, uzatılmazsa 09.11.2026'da bitiyor.
• AB yaptırımları: Hollanda'da yaptırım kurallarının uygulanmasını Douane denetler, lisansları CDIU verir. Douane, kontrol için AB Yaptırım Haritası'nı (EU Sanctions Map) ve 1977 tarihli Hollanda Yaptırım Kanunu'nu (Sanctiewet 1977) gösteriyor.
• Belge tutarlılığı: Nihai Kullanım Sertifikası'ndaki kullanıcı, faturadaki alıcı ve teslim adresi aynı kişiyi göstermelidir.

Hollanda'dan GPU ithalatı için lisans gerekir mi?

Ürün AB 2021/821 Ek I listesindeyse Hollandalı satıcının Türkiye'ye çıkış için CDIU'dan lisans alması gerekir. Avrupa Komisyonu'na göre AB'nin genel ihracat izni EU001; Avustralya, Kanada, İzlanda, Japonya, Yeni Zelanda, Norveç, İsviçre, Lihtenştayn, Birleşik Krallık ve ABD'yi kapsar. Türkiye bu listede olmadığı için bireysel ya da global lisans gerekir (Ekim 2026). Ek I listesi en son Eylül 2025'te 2025/2003 sayılı Tüzükle güncellendi; Komisyon 14.09.2026'da yeni bir güncelleme tüzüğü kabul etti, bunun yürürlük tarihi ve içeriği bu yazı için doğrulanmadı.

GPU kartı, tek çip ve çok GPU'lu sunucu aynı sınıfa düşmeyebilir; sunucunun toplam hesaplama gücü sınıflandırmayı değiştirebilir. Ürünün listede olup olmadığından emin değilseniz Hollandalı satıcı CDIU'ya sınıflandırma talebi (aanvraag indelingsverzoek) gönderebilir. Başvurular ve bildirimler, işletmeler için güvenli devlet e-posta sistemi Berichtenbox (Message Box) üzerinden dijital olarak iletilir (Business.gov.nl).

Türkiye tarafında Ticaret Bakanlığı, 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de Çift Kullanımlı Malzeme ve Teknolojilere Dair Belgelerin Onaylanmasına İlişkin Tebliğ'i (İthalat: 2026/12) yayımladı. Hollandalı satıcı ya da CDIU sizden son kullanıcı belgesi isterse, belgenin Türkiye'de onay gerektirip gerektirmediğini sipariş aşamasında netleştirin. Çip ABD menşeliyse Hollanda'dan Türkiye'ye çıkış da EAR kapsamında bir yeniden ihracattır.

Yapay zekâ çipi ile çip üretim ekipmanı arasındaki fark ne?

Hollanda'nın kendi ulusal yarı iletken kontrolü yapay zekâ çiplerini değil, çip üreten ileri ekipmanı kapsar. Tedbir 01.09.2023'te litografi gibi üretim teknolojileri için getirildi, 07.09.2024'te genişletildi ve 01.04.2025'ten itibaren belirli ölçüm ve muayene ekipmanını da kapsadı (Staatscourant 2025-1894). Hollanda'dan AB dışındaki tüm ülkelere ihracatta ulusal izin gerekir. Hükümet, izinlerin vaka bazında verildiğini ve tedbirin bir ihracat yasağı olmadığını belirtiyor.

Ekipman ticareti bu rehberin konusu değildir; ekipmanla ilgili bir işiniz varsa başvuruyu ürün üreticisinin ihracat uyum birimiyle planlayın.

Hangi durumlar kırmızı bayrak sayılır?

Kırmızı bayrak, siparişin anlatılan kullanımla uyuşmadığını gösteren işarettir; gördüğünüzde sevkiyatı durdurup soruyu yazılı olarak netleştirmeniz gerekir. Başlıcaları:

• Alıcı nihai kullanıcıyı ya da kullanım yerini söylemiyor veya Nihai Kullanım Sertifikası'nı imzalamıyor.
• Teslim adresi bir lojistik deposu ya da paylaşımlı ofis; alıcının veri merkezi veya araştırma faaliyeti doğrulanamıyor.
• Ödeme sözleşmede adı geçmeyen üçüncü bir taraftan ya da üçüncü bir ülkeden geliyor.
• Alıcı piyasa fiyatının üzerinde ödemeye hazır, ama kurulum, garanti ya da teknik destek istemiyor.
• Sipariş miktarı alıcının bilinen işiyle uyuşmuyor.
• Faturadaki ürün tanımının, GTİP'in ya da değerin değiştirilmesi isteniyor.

Bu işaretlerden biri açıklanamıyorsa işlemi yapmayın ve kayıt altına alın. ABD tarafında olası bir ihlali BIS'e gönüllü bildirim (voluntary self-disclosure, EAR §764.5) yolu vardır; Hollanda'da yasa dışı bir faaliyetten haberdar olan herkesin bunu CDIU'ya bildirmesi gerekir (Business.gov.nl). PeraGate, bu kontrolleri aşmaya, sevkiyatı başka bir ülke üzerinden yönlendirmeye ya da beyanı değiştirmeye yönelik taleplerde çalışmaz.

Hollanda'da şirket kurarak GPU ticareti yapmak uyumu değiştirir mi?

Hayır, değiştirmez; Hollanda'daki şirketiniz AB'li ihracatçı olarak 2021/821 ve CDIU kurallarına, ABD menşeli üründe de EAR'a tabi olur. Hollanda'da kurulmuş bir özel limited şirket (besloten vennootschap, BV) malı kendi adına ithal edebilir, %21 KDV'yi beyan edebilir ve AB içindeki müşterilere satabilir. Listeli ürünü AB dışına göndermek istediğinde ise lisansı kendisi alır ve alıcı taramasını kendisi yapar.

Şirket yapısını seçmeden önce Hollanda'da şirket kurma rehberine, yapay zekâ işine özgü konular için Hollanda'da yapay zekâ şirketi kurma rehberine, KDV ve kurumlar vergisi için Hollanda vergi sistemi rehberine bakın. Kuruluşu planlamak için Hollanda şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate, Türkçe ön değerlendirme ve koordinasyon yapar; ürün sınıflandırması, lisans başvurusu ve hukuki görüş lisanslı profesyonellerin işidir. Hollanda'da ofisimiz yoktur, süreci uzaktan yürütürüz. Ürün listenizi, üreticiden aldığınız ECCN bilgisini, alıcı ve nihai kullanıcı bilgilerini birlikte gözden geçirir; hangi belgenin eksik olduğunu çıkarırız. Türkiye'de gümrük müşavirinizle İMMİB başvurusunu, Hollanda'da lisanslı ihracat kontrolü danışmanı ve gümrük temsilcisiyle CDIU ve gümrük adımlarını Türkçe koordine ederiz. Her taleple birlikte alıcı ve son kullanıcı için yaptırım taraması isteriz; taramadan geçmeyen işlemi üstlenmeyiz. İzin kararını resmi makamlar verir.