Endonezya'ya Yapay Zeka Çipi İhracatı: EAR, Lisans ve Uyum

Endonezya'ya yapay zeka çipi ihracatında Ekim 2026 itibarıyla ABD'nin ülke bazlı lisans şartı uygulanmıyor, ama alıcıya ve son kullanıma bağlı lisans şartları devam ediyor. Endonezya, ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri'nde (Export Administration Regulations, EAR) yalnız B ülke grubunda yer alıyor. ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (Bureau of Industry and Security, BIS) da 13.05.2025'ten beri AI Diffusion Rule'u uygulamıyor. Alıcının nihai ana şirketi Çin gibi bir D:5 ülkesinde ya da Makao'da yerleşikse, alıcı kısıtlı taraf listesindeyse ya da yasaklı bir son kullanım varsa lisans gerekir. Türkiye çıkışında ürün Wassenaar listesindeyse Ticaret Bakanlığı izni de alınır. Ürün sınıflandırması, belge seti ve ihracat kontrolü konusunda çalışan avukat ve danışmanlarla Türkçe koordinasyon için Endonezya'ya ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Bu rehber yalnız uyum içindir: hangi kuralın ne zaman devreye girdiğini ve sevkiyattan önce neyin kontrol edileceğini anlatır. Lisans kararını BIS ve T.C. Ticaret Bakanlığı verir.

Endonezya'ya GPU ihracatı için ABD lisansı gerekir mi?

Endonezya'daki sıradan bir ticari alıcı için Ekim 2026 itibarıyla gerekmiyor; aşağıdaki tablodaki üç durumdan biri varsa gerekiyor. EAR'ın ülke grupları ekinde Endonezya yalnız B grubunda listeleniyor. Ulusal güvenlik (D:1), füze teknolojisi (D:4) ve ABD silah ambargosu (D:5) gruplarında yer almıyor (15 CFR Part 740, Ek 1, Ekim 2026). İleri bilişim ürünlerinde AI Diffusion Rule'dan önceki ülke bazlı lisans şartı bu üç gruba uygulanıyordu.

Ocak 2025'te yayımlanan AI Diffusion Rule, 3A090.a ve 4A090.a ürünleri için dünya geneli lisans şartı getirmişti ve Endonezya'yı ikinci kademeye koymuştu. BIS 13.05.2025'te bu kuralı uygulamayacağını, iptali resmileştiren bir düzenleme ve yeni bir kural yayımlayacağını duyurdu. Dünya geneli şart 15 CFR 742.6(a)(6)(iii)(A) metninde hâlâ yazılı duruyor, ama BIS uygulamıyor.

BIS 31.05.2026 tarihli rehberinde bu şartın 17.11.2023'te getirildiğini ve uygulanmaya devam ettiğini açıkladı. 17.06.2026 tarihli SSS'ye göre şart yalnız 3A090.a ve 4A090.a için değil, bu çipleri içeren sunucular ve ilgili ".z" ürünleri (ör. 5A002.z.1.a) için de geçerli. Aynı rehbere göre EAR'a uygun çalışan veri merkezi işletmecileri, BIS aksini bildirene kadar mevcut cihazları kullanmaya ve bakımını yapmaya devam edebilir.

ECCN 3A090 ve 4A090 hangi ürünleri kapsar?

3A090 yüksek performanslı entegre devreleri, yani veri merkezi GPU'larını ve yapay zeka hızlandırıcılarını; 4A090 ise bu devreleri içeren bilgisayar ve sunucuları kapsar. ".a" alt kalemleri en yüksek performans eşiğini, ".b" alt kalemleri bir alt eşiği gösterir. 3A090.c yüksek bant genişlikli belleği (HBM) kapsar. HBM'ye ayrı bir şart uygulanır: D:5 ülkelerine ve Makao'ya lisans gerekir.

Ürünün hangi koda girdiğini performans değerlerine bakarak üretici belirler. Uygulamada sınıflandırmayı tedarikçiden yazılı olarak istersiniz: faturada ya da ayrı bir yazıda ürünün ECCN kodu ve EAR'a tabi olup olmadığı yazmalıdır. "EAR99" yazan bir sunucu faturası, içindeki GPU 3A090 ise doğru değildir. Kodu bilmediğiniz ürünü sevk etmeyin.

Sık yapılan üç sınıflandırma hatası:

1. Sunucunun tamamını sıradan bir bilgisayar sanmak. İçinde 3A090.a çipi olan sunucu 4A090.a ya da ilgili ".z" kalemine girer.
2. Tedarikçinin eski sınıflandırmasına güvenmek. Kodlar 2023'ten beri birkaç kez değişti; tarihli ve ürün modeline özgü yazı isteyin.
3. Yalnız GTİP koduna bakmak. GTİP gümrük vergisini belirler, ihracat kontrolünü belirlemez.

EAR yeniden ihracat kuralı nedir, Türkiye'den gönderimde neden geçerli?

ABD menşeli bir ürün ABD dışına çıktıktan sonra da EAR'a tabi kalır; Türkiye'deki stoktan Endonezya'ya gönderdiğinizde bu bir yeniden ihracattır (reexport). Yani GPU'yu ABD'den değil Türkiye'den gönderseniz de yukarıdaki tablo aynen uygulanır. Türkiye'nin EAR'da A grubu ülkelerinden biri olması, ileri bilişim ürünlerindeki son kullanıcı ve Entity List şartlarını kaldırmaz.

İkinci katman yabancı doğrudan ürün kuralıdır (Foreign Direct Product Rule, FDPR). 15 CFR 734.9(h)'ye göre ABD menşeli teknoloji ya da yazılımla ABD dışında üretilen 3A090 ve 4A090 ürünleri de belirli durumlarda EAR'a girer. Bu nedenle "çip Tayvan'da üretildi, ABD malı değil" düşüncesi tek başına yeterli değildir; tedarikçiden ürünün EAR'a tabi olup olmadığını yazılı olarak isteyin.

Mal Türkiye'ye AB'deki bir depodan geliyorsa AB'nin 2021/821 sayılı Çift Kullanımlı Ürünler Tüzüğü de o ülkeden çıkışta uygulanır. Bu durumda AB tarafındaki ihracat izni ayrıca kontrol edilir.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni gerekir mi?

Ürün Wassenaar Düzenlemesi'nin çift kullanımlı listesindeyse gerekir; liste dışında kalsa bile şüpheli son kullanım varsa Bakanlık izin isteyebilir. Çift Kullanımlı ve Hassas Maddelerin İhracatının Kontrolüne İlişkin Tebliğ (İhracat 2003/12, RG 02.12.2003/25304) bu izni Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'ne bağlar. Tebliğin işleyişi şöyle:

3A090 ve 4A090 ABD'ye özgü kodlardır, Wassenaar listesinde birebir karşılıkları yoktur. Bir GPU sunucusu ise şifreleme ya da başka teknik özellikleri nedeniyle Wassenaar listesindeki bir kaleme girebilir. Ürününüzün Türk listesine girip girmediğini teknik veri sayfasıyla İMMİB'e sorarak netleştirin. Tebliğin 6. maddesi liste dışı ürünlerde de, ürünün kitle imha silahı geliştirildiğinden şüphelenilen bir son kullanıcıya gitmesi ya da ulusal ve uluslararası güvenliği tehlikeye atabilecek durumlarda izin şartı getirir.

Endonezya'da GPU ve yapay zeka sunucusu ithalatında hangi şartlar var?

Endonezya tarafında ithalatı, ithalatçı kimlik numarası (Angka Pengenal Importir, API) olan yerel bir şirket yapar; vergiler ürünün GTİP koduna göre hesaplanır. ABD Ticaret Bakanlığı'nın 17.11.2025 tarihli ülke rehberine göre Endonezya'da ithalatçının geçerli bir API'ye ve ilgili ithalat iznine sahip olması gerekir. Gümrük beyanı Endonezya Gümrük Tarife Kitabı'ndaki (BTKI) HS koduna göre verilir.

ABD Ticaret Bakanlığı, sunuculara uygulanan %5 verginin Endonezya'nın Bilgi Teknolojisi Anlaşması (ITA) kapsamındaki sıfır gümrük taahhüdüyle uyumsuz olduğunu belirtiyor. Oranı sevkiyattan önce Endonezyalı gümrük temsilcinize güncel tarifeden teyit ettirin. Sunucunun içindeki kablosuz modül ya da ağ kartı, Komdigi'nin Dijital Altyapı Genel Müdürlüğü'nün (Direktorat Jenderal Infrastruktur Digital, DJID, eski adıyla SDPPI) sertifikasyon şartını devreye sokabilir. Bu kontrolü ürün modeline göre yapın.

Batam serbest ticaret bölgesindeki ya da Cakarta çevresindeki bir veri merkezine giden sevkiyatta teslim yerine göre gümrük işlemi farklılaşabilir. Teslim adresini ve son kullanıcının veri merkezini belge setine baştan yazın.

Son kullanıcı beyanı ve belge seti nasıl hazırlanır?

Son kullanıcı beyanı, ürünü fiilen kimin, nerede ve ne için kullanacağını, ana şirketin hangi ülkede olduğunu ve ürünün izinsiz yeniden ihraç edilmeyeceğini yazılı olarak gösterir. ABD tarafında zorunlu tek bir form yoktur, ama BIS'in "müşterini tanı" rehberi (15 CFR Part 732, Ek 3) bu bilgileri toplamayı ve çelişkileri çözmeden sevk etmemeyi öngörür. Türkiye'de lisansa tabi ürünlerde Tebliğ'in ekindeki Nihai Kullanım Sertifikası kullanılır.

Beyanı yalnız alıcıdan değil, ürünü kuracak ve işletecek son kullanıcıdan da alın. Alıcı bir distribütörse, son kullanıcıyı açıklamasını isteyin.

Hangi durumlar kırmızı bayraktır?

Kırmızı bayrak, ürünün beyan edilenden farklı bir yere ya da kullanıcıya gidebileceğini gösteren bir işarettir. Bayrak çıktığında sevkiyatı durdurur, soruyu yazılı olarak netleştirir ve netleşmezse işlemden vazgeçersiniz. BIS'in 16.08.2022 tarihli SSS'si ve 15 CFR Part 732, Ek 3'teki örneklerden yapay zeka donanımına uyanlar:

• Alıcı son kullanımı ya da son kullanıcıyı açıklamaktan kaçınıyor.
• Siparişin hacmi alıcının bilinen işiyle ya da veri merkezinin kapasitesiyle uyumlu değil.
• Ödeme, işlemle ilgisi olmayan üçüncü bir ülkedeki şirketten geliyor.
• Teslim adresi konut, sanal ofis ya da bir taşıma firmasının deposu; taşıma firması aynı zamanda son müşteri olarak yazılıyor.
• Alıcının internette ve ticari sicilde neredeyse hiç izi yok.
• Alıcı Entity List'teki ya da yaptırım listesindeki bir şirketle aynı adreste ya da ortak sahiplik altında.
• Kurulum, garanti ya da bakım hizmeti istenmiyor; son anda varış yeri ya da alıcı değişiyor.

Kırmızı bayrak gördüğünüz bir işlemi belgeleri yeniden düzenleyerek sürdürmeye çalışmayın. ABD mevzuatında ihlali fark eden şirket BIS'e gönüllü bildirimde bulunabilir (15 CFR 764.5); bu adımı ihracat kontrolü konusunda çalışan bir avukatla değerlendirin.

Yaptırım ve kısıtlı taraf taraması nasıl yapılır?

Alıcıyı, son kullanıcıyı, ana şirketi, bankayı ve taşıyıcıyı her sevkiyattan önce ABD Ticaret Bakanlığı'nın Consolidated Screening List aracında tararsınız. Bu araç BIS Entity List'i, ABD Hazinesi'nin yaptırım listesini (SDN) ve diğer ABD listelerini tek aramada birleştirir. Taramayı yalnız ticaret unvanıyla değil, adres ve yöneticilerle de yapın ve sonucu tarihli kaydedin.

Tarihe bağlı bir ayrıntı: BIS'in Eylül 2025'te getirdiği ve Entity List'teki tarafların en az %50 sahip olduğu şirketleri de kapsayan bağlı şirket kuralı bir yıl süreyle askıya alındı. Askı, uzatılmazsa 09.11.2026'da sona eriyor (Federal Register, 12.11.2025). Bu tarihten sonraki sevkiyatlarda alıcının ortaklık yapısını da taramaya dahil edin.

Ödemenin ve tarafların Rusya, İran, Belarus gibi yaptırım uygulanan ülkelerle bağlantısı varsa işlem bu rehberin kapsamı dışındadır; PeraGate bu tür talepleri kabul etmez.

Endonezya'da veri merkezi kuracak şirketler neye dikkat etmeli?

GPU alacak veri merkezi şirketinin ortaklık yapısı, ihracat lisansı gerekip gerekmediğini doğrudan belirler; bu yüzden şirket yapısını sevkiyattan önce netleştirin. Nihai ana şirketi Çin gibi bir D:5 ülkesinde ya da Makao'da yerleşik bir veri merkezi, Endonezya'da kurulmuş olsa bile lisans şartına girer (BIS, 31.05.2026). Ortaklar arasında böyle bir şirket varsa, kontrol ve sahiplik oranlarını ihracat kontrolü danışmanınızla birlikte değerlendirin.

Endonezya'da veri merkezi ya da yapay zeka hizmeti şirketi kurmayı planlıyorsanız yatırım ve teşvik tarafını Endonezya'da yapay zeka şirketi kurma rehberi anlatır. Yabancı ortaklı şirket türü, sermaye ve OSS kaydı için Endonezya'da şirket kurma rehberine, kurumlar vergisi ve KDV için Endonezya vergi rehberine bakın. Kuruluşu PeraGate ile planlamak için şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate belge planı, tarama takibi ve Türkçe koordinasyon yapar; ürün sınıflandırması, lisans başvurusu ve hukuki görüş lisanslı uzmanlardan alınır. Tedarikçiden sınıflandırma yazısını, alıcıdan son kullanıcı beyanını istemenize yardım ederiz. İMMİB başvurusunun belge listesini çıkarır, Endonezyalı ithalatçı ve gümrük temsilcisiyle yazışmaları Türkçe takip ederiz. ABD ihracat kontrolü konusunda çalışan avukat ya da danışmanla, Türkiye'de gümrük müşavirinizle ve Endonezya'da lisanslı gümrük temsilcisiyle görüşmeleri ayarlarız.

PeraGate avukat, gümrük müşaviri ya da lisans makamı değildir; lisans kararını BIS ve T.C. Ticaret Bakanlığı verir. Kırmızı bayrak taşıyan, tarafını açıklamayan ya da yaptırımlı ülkelerle bağlantılı talepleri üstlenmeyiz. Ürün modelini, alıcının ticaret unvanını ve teslim adresini WhatsApp'tan gönderin; hangi belgenin eksik olduğunu birlikte çıkaralım.