BAE'ye Yapay Zekâ Çipi ve GPU İhracatında Lisans ve Uyum

BAE'ye yapay zekâ çipi ihracatında belirleyici olan, malın ABD ihracat kontrolüne (EAR) tabi olup olmadığı ve alıcının kim olduğudur. Ekim 2026 itibarıyla 3A090 ve 4A090 sınıfındaki veri merkezi çipleri ve sunucuları için BAE'ye kural olarak BIS lisansı gerekir. 10.07.2026'da yürürlüğe giren BIS kuralı bu şartı yalnız BAE devlet kurumları ve BIS listesindeki onaylı şirketler için kaldırdı. BAE tarafında kontrol listesindeki malların ithalatı, yeniden ihracatı ve transiti Kontrol ve Silahların Yayılmasını Önleme Yürütme Ofisi (Executive Office for Control & Non-Proliferation, EOCN) iznine bağlıdır. Türkiye'den çıkışta ürün Wassenaar listesindeyse Ticaret Bakanlığı izni de gerekir. Ürün bazında ön kontrol ve lisanslı uyum danışmanlarıyla Türkçe koordinasyon için ithalat ve ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Bu rehber yalnız uyum içindir: lisans gerekip gerekmediğini nasıl anlayacağınızı, hangi belgeleri toplayacağınızı ve hangi durumda işlemi durdurmanız gerektiğini anlatır.

BAE'ye yapay zekâ çipi göndermek için ABD lisansı gerekir mi?

Alıcı onaylı listede değilse evet. BIS'in 14.07.2026 tarihli Federal Register'da yayımlanan kuralı (91 FR 43034) BAE'yi D:3 ve D:4 ülke gruplarından çıkarıp A:5 grubuna aldı. Aynı kural, gelişmiş bilgi işlem ürünlerinde BAE'ye özel bir lisans şartını açıkça korudu. 15 CFR 742.6(a)(6)(iii)(B) artık BAE'yi adıyla sayar: 3A090.b, 4A090.b ve ilgili ".z" kalemleri BAE'ye ve BAE içinde transfer için lisansa tabidir. BIS, 3A090.a ve 4A090.a için de BAE'de lisans şartını uygulamaya devam ettiğini yazdı.

Lisans şartının kalktığı tek durum, nihai alıcının ve tüm son kullanıcıların EAR Kısım 740 Ek 8'deki onaylı listede olmasıdır.

Onaylı listede olmak Kısım 744'teki son kullanım ve son kullanıcı yasaklarını kaldırmaz; BIS bunu kuralda ayrıca belirtir. Listeye girmek isteyen BAE şirketi BIS'e 15 CFR 748.3(c) uyarınca danışma görüşü talebiyle başvurur. Kurala göre ABD Ticaret Bakanı 30 gün içinde karar verir. Kural ayrıca BIS'in BAE merkezli MGX'in yarı iletken ve sunucu ihracatına ilişkin lisans başvurularını olumlu değerlendireceğini söylüyor.

Bu tablo, Mayıs 2025'te imzalanan ABD-BAE Yapay Zekâ İşbirliği çerçevesinin ihracat kontrolüne yansımasıdır. BIS, 13.05.2025'te 15.01.2025 tarihli AI Diffusion Rule'u uygulamayacağını ve yerine yeni bir kural çıkaracağını açıkladı. Ekim 2026 itibarıyla kuralın metni yürürlükten kaldırılmadı, yalnız uygulanmıyor. BAE kuralı ise BAE için özel ve yazılı bir düzen kurdu.

Hangi çipler ve sunucular 3A090 ve 4A090 kapsamına girer?

3A090, belirli işlem gücü eşiklerini aşan entegre devreleri kapsar; veri merkezi için tasarlanmamış bir çip ancak TPP değeri 4800 ve üzerindeyse kapsama girer. 4A090 ise bu çiplerden birini içeren bilgisayar, kart ve sunucuları kapsar. Ticaret Kontrol Listesi'ne (Ek 1, Kısım 774) göre eşikler şöyledir (eCFR, 13.10.2026 itibarıyla güncel metin):

Liste GPU, TPU ve sinir ağı işlemcilerini açıkça sayar. Veri merkezi için tasarlanmamış ve TPP değeri 4800'ün altında olan ürünler 3A090.a ve .b kapsamına girmez. Veri merkezi için tasarlanmamış ama TPP değeri 4800 ve üzeri olan ürünlerde NAC ve ACA lisans istisnalarının şartları ayrıca incelenir.

Sınıflandırmayı tahminle yapmayın. Üreticiden ya da distribütörden ürünün ECCN numarasını yazılı olarak isteyin ve faturaya, sözleşmeye işletin.

Türkiye'den BAE'ye yeniden ihracatta EAR nasıl uygulanır?

ABD menşeli bir çipi Türkiye'deki stoktan BAE'ye göndermek, EAR açısından "yeniden ihracat" (reexport) sayılır ve ABD'den doğrudan ihracatla aynı lisans şartına tabidir. Malın Türkiye'ye lisanssız ya da lisansla gelmiş olması, BAE'ye gönderimi kendiliğinden serbest bırakmaz. Her yeni varış ülkesi ve her yeni son kullanıcı için kural yeniden kontrol edilir.

ABD dışında üretilmiş çipler de EAR'a tabi olabilir. Yabancı doğrudan ürün kuralı (Foreign Direct Product Rule, FDPR), ABD teknolojisi ya da yazılımıyla üretilmiş yabancı ürünleri belirli koşullarda EAR kapsamına alır; gelişmiş bilgi işlem için ayrı bir FDPR düzenlemesi vardır (15 CFR 734.9(h)). Ürününüzün bu kural kapsamında olup olmadığını üreticinin yazılı beyanıyla belirleyin. EAR Kısım 734 Ek 1'de bunun için bir örnek tedarikçi sertifikası bulunur.

BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi bir noktayı netleştirdi: Kendisi ya da nihai ana şirketi Çin başta olmak üzere D:5 ülke grubunda ya da Makao'da merkezli olan bir şirkete, BAE dahil dünyanın her yerinde, gelişmiş bilgi işlem ürünü vermek lisansa tabidir. Bu şart Kasım 2023'ten beri var ve AI Diffusion Rule'un uygulanmamasından etkilenmiyor. Alıcınız BAE'de kurulu olsa bile ortaklık yapısını sormanız bu yüzden gerekli.

BAE'de hangi kurum izin verir, hangi kanun uygulanır?

BAE'de kontrollü malların izni EOCN'den alınır ve dayanak Federal Kanun Hükmünde Kararname No. 43/2021'dir. Kararname 02.01.2022'de yürürlüğe girdi ve eski Federal Kanun No. 13/2007'yi yürürlükten kaldırdı (md. 30). Uygulama yönetmeliği Bakanlar Kurulu Kararı No. 97/2024, kontrol listesi Bakanlar Kurulu Kararı No. 156/2025'tir. Piyasada hâlâ 13/2007'ye atıf yapan kaynaklar dolaşıyor; güncel çerçeve 43/2021'dir.

Kararnamenin BAE'ye giriş-çıkış için önemli dört kuralı:

1. Serbest bölgeler dahil: Kanun BAE'nin tüm topraklarında, serbest bölgeler dahil uygulanır (md. 2).
2. Kapsamlı izin: Listedeki malın ithalatı, ihracatı, yeniden ihracatı, aktarması, transiti ve aracılığı önceden izne bağlıdır (md. 1 ve 9).
3. İzin şartları: İzin, başvuranın lisanslı faaliyetiyle uyumlu olmalıdır. Varış ülkesinin mevzuatı gerektiriyorsa son kullanıcı orada da izin almalıdır. Mal birden fazla ülkeden geçecekse güzergâh bilgisi verilir (md. 4).
4. Liste dışı mal: EOCN, kullanımından ya da son kullanıcısından şüphelendiği liste dışı mala da el koyabilir (md. 14).

EOCN'nin "Strategic Goods" çevrim içi hizmetine şirketler ve kamu kurumları kayıtlı hesapla başvurur. Hizmet sayfasına göre istenen belgeler orijinal fatura, konşimento, gerekiyorsa ürün broşürü ve gerekiyorsa son kullanıcı sertifikasıdır. Ekim 2026 itibarıyla ücret 150 AED; sayfada işlem süresi yayımlanmıyor.

İzinsiz işlem ağır yaptırıma bağlanmıştır. Md. 18'e göre en az 1 yıl hapis ve/veya 100.000-1.000.000 AED para cezası verilir, mal müsadere edilir ve yabancı hükümlü sınır dışı edilir. Şirkete 200.000-2.000.000 AED para cezası uygulanır (md. 20). İzin almak için yanlış bilgi vermek de aynı suçu oluşturur.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni gerekir mi?

Ürün Wassenaar Düzenlemesi Çift Kullanımlı Malzeme ve Teknoloji Listesi'ndeyse gerekir. Çift Kullanımlı ve Hassas Maddelerin İhracatının Kontrolüne İlişkin Tebliğ'e (İhracat: 2003/12) göre bu ürünlerin ihracatı Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü'nün iznine tabidir. Tebliğ metnine göre başvuru, teknik belgeler ve ithalatçıdan alınan "Nihai Kullanım Sertifikası" (Ek A) ile İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır.

İzin verildiğinde gümrük beyannamesi izin tarihinden itibaren 90 gün içinde verilmelidir; süre uzatılmaz. İhracattan sonraki 15 gün içinde beyannamenin bir örneği İMMİB'e gönderilir. Liste dışındaki üründe de alıcının kitle imha silahı geliştirdiğinden şüpheleniliyorsa ya da ulusal ve uluslararası güvenlik tehlikeye düşebilecekse izin gerekir (md. 6).

Türk izni ile ABD lisansı birbirinin yerine geçmez. Bir sevkiyat aynı anda EAR lisansına, Türkiye çıkış iznine ve BAE'de EOCN iznine tabi olabilir.

Serbest bölgeden yeniden ihracatta son kullanıcı nasıl doğrulanır?

Son kullanıcıyı, malın BAE'de kurulacağı yeri ve onu fiilen kullanacak şirketi gösteren belgelerle doğrularsınız; bunları görmeden sevkiyat yapmayın. Dubai'nin serbest bölgeleri ve limanları bölgesel dağıtım merkezi olduğu için, alıcı ile son kullanıcı çoğu zaman farklı şirketlerdir. BIS, BAE kuralında BAE'de bir İhracat Kontrol Görevlisi bulundurduğunu ve hassas ABD mallarının yasa dışı tedarik ağlarınca başka yere yönlendirilmesini BAE makamlarıyla birlikte izlediğini yazıyor.

Bu risk soyut değil. BIS 08.10.2025'te Entity List'e Türkiye'den 9 ve BAE'den 1 şirket ekledi. Gerekçe, bu şirketlerin ABD menşeli malları İran'a yönlendirmesiydi. Bu şirketler için tüm EAR kapsamındaki mallarda lisans şartı ve ret karinesi uygulanıyor.

Son kullanıcıyı doğrulamak için şunları isteyin:

• Son kullanıcının ticaret lisansı ve faaliyet alanı (veri merkezi, bulut, araştırma)
• Kurulum adresi ve veri merkezinin işletmecisi
• İmzalı son kullanıcı beyanı: ürün, ECCN, miktar, kullanım amacı, yeniden ihracat yapılmayacağı taahhüdü
• Ortaklık yapısı ve nihai ana şirketin merkezi
• Kurulum, test ve garanti hizmetinin kim tarafından ve nerede verileceği

Yapay zekâ şirketi kurup bu ürünleri kendi veri merkezinizde kullanacaksanız, kuruluşun yapay zekâya özgü tarafı için Dubai'de yapay zekâ şirketi kurma rehberine bakın.

Hangi kırmızı bayraklar işlemi durdurmalı?

Aşağıdakilerden biri varsa sevkiyatı durdurun ve açıklama isteyin; açıklama gelmezse işlemi yapmayın. BIS'in "Müşterini Tanı" rehberi (Kısım 732 Ek 3) kırmızı bayrak gördüğünüzde son kullanımı, son kullanıcıyı ve nihai varış ülkesini sorgulamanızı ister. Bilgiyi bilerek görmezden gelmek (self-blinding) sizi sorumluluktan kurtarmaz; BIS bunu ağırlaştırıcı neden sayar.

• Sipariş, alıcının işine ve büyüklüğüne uymuyor (ör. küçük bir ticaret şirketi yüzlerce veri merkezi GPU'su istiyor).
• Alıcı kurulum, test ya da garanti hizmetini reddediyor.
• Son kullanıcı, kurulum adresi ya da ortaklık yapısı sorulunca cevap gelmiyor.
• Ödeme ilgisiz bir üçüncü ülkeden ya da ilgisiz bir şirketten geliyor.
• Malın BAE'ye girer girmez başka bir ülkeye gönderileceği söyleniyor.
• Alıcının ana şirketi Çin gibi D:5 grubundaki bir ülkede ya da Makao'da.
• Alıcı ya da bağlı bir şirket yaptırım listelerinde görünüyor.

Yaptırım taraması nasıl yapılır?

Her işlemde alıcıyı, son kullanıcıyı, aracıları ve taşıyıcıyı en az dört listede tarayın. ABD'nin Consolidated Screening List'i Entity List, OFAC SDN listesi ve diğer ABD listelerini tek aramada birleştirir. BAE tarafında EOCN sitesinde BAE Yerel Terör Listesi ve BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarının uygulanmasına ilişkin bölümler yer alır.

Taramayı sevkiyat günü yeniden yapın; listeler sık değişiyor. Bir ayrıntıya dikkat edin: BIS'in Entity List'teki şirketlerin yüzde 50 ve üzeri iştiraklerini de kapsayan ve 29.09.2025'te yürürlüğe giren kuralı 09.11.2026'ya kadar askıya alındı. Askı uzatılmazsa listedeki bir şirketin iştiraki de doğrudan lisans şartına girer. Tarama kaydını, ECCN beyanını ve son kullanıcı belgelerini saklayın.

BAE'de çip satmak için şirket kurmak gerekir mi?

Satışı BAE'deki bir alıcıya yapıyorsanız şirket kurmanız gerekmez; ithalat beyanını alıcı ya da onun gümrük temsilcisi verir. Malı kendi adınıza BAE'ye sokup orada satacak ya da kendi veri merkezinizde kullanacaksanız BAE'de lisanslı bir şirket gerekir. EOCN izni de başvuranın lisanslı faaliyetiyle uyumlu olmalıdır.

Faaliyete uygun bölgeyi seçmek için Dubai serbest bölgeler rehberine, kuruluş adımları için BAE'de şirket kurma rehberine bakın. Ekim 2026 itibarıyla BAE'de KDV oranı %5'tir (Federal Vergi Otoritesi); kurumlar vergisi ve serbest bölge muafiyetinin şartları BAE vergi rehberinde anlatılır. Kuruluşu planlamak için şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate ürün ve alıcı bazında bir ön kontrol listesi hazırlar ve süreci Türkçe koordine eder; sınıflandırma görüşü, lisans başvurusu ve gümrük beyanı lisanslı profesyonellerin işidir. Üreticiden ECCN ve FDPR beyanını istemenize, son kullanıcı belgelerini toplamanıza ve tarama kaydını düzenlemenize yardım ederiz. ABD ihracat kontrolü konusunda çalışan avukat ya da uyum danışmanıyla, Türkiye'de gümrük müşaviriyle ve BAE'de gümrük temsilcisiyle iletişimi Türkçe yürütürüz. Sözleşmeleri ve ödemeleri bu profesyonellerle siz yaparsınız.

Yaptırım altındaki ülkelere gidecek, son kullanıcısı açıklanmayan ya da kontrolleri aşmayı amaçlayan talepleri kabul etmeyiz. Ürün listenizi, üreticinin ECCN beyanını ve BAE'deki alıcının bilgilerini WhatsApp'tan gönderin; hangi iznin ve hangi belgenin eksik olduğunu birlikte çıkaralım.