Azerbaycan'da Yapay Zekâ Şirketi Kurmak 2026: Teşvikler, Vergi ve Veri Kuralları

Azerbaycan'da yapay zekâ şirketi kurmak, kayıt açısından herhangi bir limited şirket (MMC) kurmaktan farklı değildir: başvuru Devlet Vergi Servisi'ne yapılır, yabancı ortaklı MMC'nin harcı 15 AZN'dir ve belgeler eksiksizse kayıt en geç 2 günde biter (Vergi Servisi, Eylül 2026). Yapay zekâ girişimini ayıran şey vergi teşvikleri ve veri kurallarıdır. Startup sertifikası kârı 3 yıl, teknoloji parkı sakinliği 10 yıl vergiden muaf tutabilir. Hangi yolun size uyduğunu kayıttan önce netleştirmek gerekir, çünkü şirketin faaliyet tanımı sonradan teşvik başvurusunu etkiler. Kayıt, belge hazırlığı ve partner muhasebeciyle teşvik kontrolü için şirket kurulumu desteği sayfamızda nelerin dahil olduğunu yazdık.

Genel kuruluş adımları (belgeler, apostil, şube ve temsilcilik farkı) bu yazıda tekrar edilmiyor; onlar için Azerbaycan'da şirket kurma rehberine bakın.

Yapay zekâ şirketi için ayrı bir lisans gerekiyor mu?

Ekim 2026 itibarıyla kamuya açık kaynaklarda yapay zekâ geliştirmeye ya da yapay zekâ hizmeti satmaya özgü bir faaliyet lisansı yer almıyor; şirket genel MMC kurallarıyla kaydedilir. Bu konu kesinleşmedi; güncel durumu resmi mevzuat portalından (e-qanun.az) kontrol edin.

Lisans sorusu ürünün satıldığı sektörde ortaya çıkar. Bankaya kredi skorlama modeli, hastaneye görüntü analizi ya da kamu kurumuna yazılım satacaksanız o sektörün kendi izin ve ihale kuralları uygulanır. Bu durumda sözleşme imzalamadan önce Azerbaycan barosuna kayıtlı bir avukattan yazılı görüş almanızı öneririz; PeraGate bu görüşmeyi Türkçe olarak ayarlar ve belgeleri hazırlar, hukuki görüş vermez.

Azerbaycan'ın yapay zekâ stratejisi girişimciler için ne anlama geliyor?

Azerbaycan, Mart 2025'te cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle 2025-2028 dönemi için bir Yapay Zekâ Stratejisi onayladı (ABD Ticaret Bakanlığı Uluslararası Ticaret İdaresi, Ocak 2026). Aynı kaynağa göre strateji kapsamında Bakü'de bir Yapay Zekâ Akademisi açıldı.

Bir girişimci için stratejinin pratik etkisi sınırlıdır: strateji bir hedef belgesidir, kendisi vergi muafiyeti ya da hibe hakkı doğurmaz. Kamuya açık kaynaklarda stratejiye bağlı bir özel sektör hibe programına ilişkin doğrulanmış bir bilgi yer almıyor. Somut teşvikler Vergi Kanunu'ndaki startup ve teknoloji parkı rejimlerinden gelir. Kamu kurumlarına yapay zekâ çözümü satmayı düşünüyorsanız strateji, hangi alanlarda talep doğacağını görmek için okunmaya değer bir belgedir.

Startup sertifikası hangi vergi muafiyetlerini sağlıyor?

Startup sertifikası alan mikro ve küçük işletmelerin kârı, sertifikanın alındığı tarihten itibaren 3 yıl boyunca kâr vergisinden tamamen muaftır (Deloitte, Azerbaijan Highlights 2026, Şubat 2026). Sertifikalı bireysel girişimcilerin geliri de aynı süre için gelir vergisinden muaftır.

İşletme büyüklüğü sınırlarını aynı kaynaktaki sınıflandırma belirliyor:

• Mikro işletme: En fazla 10 çalışan ve yıllık en fazla 200.000 AZN gelir
• Küçük işletme: 11-50 çalışan ve yıllık 200.000-3 milyon AZN gelir

Muafiyet kâr ya da gelir vergisini kapsar. KDV, bordro üzerinden kesilen gelir vergisi ve sosyal sigorta primleri için kaynaklarda ayrı bir startup muafiyeti geçmiyor. Yani ilk yıllarda kâr etmeyen bir yapay zekâ girişimi için sertifikanın etkisi küçüktür; asıl kazanç, 3 yıl içinde kâra geçen şirketlerde ortaya çıkar.

Sertifikayı hangi kurumun verdiğini ve yapay zekâ projelerinin "yenilikçi" sayılması için hangi ölçütlerin arandığı kesinleşmedi. Başvurudan önce bu iki noktayı ve başvurunun şirket kaydından ne kadar sonra yapılabileceğini teyit edin.

Teknoloji parkı sakinliği yapay zekâ şirketine uygun mu?

Yazılım geliştiren bir yapay zekâ şirketi için teknoloji parkı rejimi en uzun süreli teşviktir: park sakini şirketler 10 yıl boyunca kâr vergisi, mülk vergisi ve arazi vergisinden, ödedikleri temettüler de stopajdan muaftır (PwC, Eylül 2026). 2023'ten beri sistem entegrasyonu, yazılım hazırlama ve geliştirme yapan şirketler, park alanının dışında çalışsalar bile park sakini sayılabiliyor.

Bu ayrıntı yapay zekâ girişimleri için önemli, çünkü fiziksel olarak parka taşınmadan Bakü'deki ofisinizden çalışarak rejimden yararlanma yolu açıyor. Süre, park kayıt belgesinin alındığı raporlama yılından başlar (Deloitte, Şubat 2026).

Rejimin bordroya da etkisi var. Deloitte'un Şubat 2026 özetine göre park dışında sistem entegrasyonu ve yazılım geliştiren park sakini şirketlerde çalışan uzmanların ücret geliri, 1 Ocak 2026'dan itibaren 7 yıl boyunca %5 gelir vergisine tabi. Bu çalışanların sosyal sigorta primi de asgari ücretin dört katı (2026'da asgari ücret 400 AZN) üzerinden hesaplanabiliyor. Geliştirici ve veri bilimci istihdam eden bir yapay zekâ şirketi için bu indirim şirket kâra geçmeden de bordroda hissedilir.

Dikkat edilecek nokta faaliyet tanımıdır. Rejim "sistem entegrasyonu, yazılım tasarımı ve geliştirme" diye tanımlanmış. Kendi modelini geliştiren ve yazılım olarak satan bir şirket bu tanıma yakındır; yalnızca yapay zekâ danışmanlığı, veri etiketleme ya da başkasının modelini yeniden satma işi yapan bir şirketin kapsama girip girmediği belirsizdir. Muaf faaliyetlerle diğer faaliyetlerin gelir ve giderlerini ayrı kaydetmeniz de gerekir.

Hangi teşvik rejimi hangi yapay zekâ işine uyar?

Seçim ciroya, kâr beklentisine ve gelirin türüne bağlıdır. Ekim 2026 itibarıyla kaynaklardaki rejimler:

Basitleştirilmiş vergide iki tuzak var. PwC'ye göre (Eylül 2026) gayrimaddi hak bedeli (royalty) geliri elde edenler ve vergi kaydı olan kişilere hizmet verenler bu rejimi seçemiyor. Yapay zekâ modelinizi lisansla satıyor ya da müşterileriniz ağırlıkla şirketlerse %2'lik rejim büyük olasılıkla size kapalıdır; durumu kayıttan önce muhasebecinizle kontrol edin. Genel oranların tamamı için Azerbaycan vergi sistemi rehberine bakın.

Azerbaycan'da yapay zekâ hizmeti satarken vergi nasıl işliyor?

Azerbaycan'daki şirketiniz üzerinden satıyorsanız kâr %20 vergilenir, KDV oranı %18'dir ve herhangi bir 12 aylık dönemde vergiye tabi ciro 200.000 AZN'yi aşınca KDV kaydı zorunludur (PwC, Eylül 2026). Yurt dışındaki müşterilere verilen hizmetler, hizmet ihracatı olarak sıfır oranlı KDV'ye tabidir.

Türkiye'deki şirketinizden doğrudan Azerbaycan'a satıyorsanız iki kural devreye girer:

• Bireysel kullanıcıya satış (B2C): Azerbaycan'daki tüketicilere internet üzerinden elektronik hizmet satan yabancı şirketler %18 KDV için kayıt olmak zorunda. Vergi Servisi'nin bu kayıt için çevrim içi platformu 2 Temmuz 2024'ten beri açık (PwC, Eylül 2026).
• KDV mükellefi olmayan alıcı: KDV kaydı olmayan yabancı bir şirketin elektronik hizmeti için KDV mükellefi olmayan bir kişi ödeme yaptığında, ödemeyi yapan yerel banka KDV'yi alıcının parasından devlete öder ve bu KDV indirilemez (PwC, Eylül 2026). KDV mükellefi bir şirkete satışta uygulanacak usulü muhasebecinizle teyit edin.

Stopaj da hesaba girer. Azerbaycan'daki müşteriniz size gayrimaddi hak bedeli öderse iç mevzuattaki oran %14, teknik hizmet bedeli öderse genellikle %10'dur (Deloitte, Şubat 2026). Türkiye–Azerbaycan çifte vergilendirme anlaşması gayrimaddi hak bedelinde oranı %10 ile sınırlar (PwC). Bir API aboneliğinin hangi kategoriye girdiği sözleşmenin diline göre değişebildiği için sözleşmeyi imzalamadan önce iki ülkedeki mali müşavirle birlikte okuyun.

Kişisel veri işleyen bir yapay zekâ ürünü hangi kurallara uymalı?

Azerbaycan'da kişisel veriler 11 Mayıs 2010 tarihli Kişisel Veriler Kanunu'na tabidir. DLA Piper'in 2022'de güncellenen özetine göre kişisel veri içeren bilgi sistemlerinin denetim makamına kaydı gerekir (bazı istisnalarla) ve açık nitelikte olmayan verilerin yurt dışına aktarımı için veri sahibinin önceden yazılı onayı aranır. Aynı özette 2022 itibarıyla ana denetim makamı Dijital Kalkınma ve Ulaştırma Bakanlığı olarak geçiyor. Özet eski olduğu için makamın bugünkü yetkisi ve olası bir veri yerelleştirme kuralı kesinleşmedi; sunucu konumunu seçmeden önce bu iki noktayı yerel bir avukatla netleştirin.

Ürününüz Türkiye'deki kullanıcıların verisini işliyorsa KVKK da uygulanır. 6698 sayılı Kanun'un 9. maddesi 7499 sayılı Kanun'la 2 Mart 2024'te değişti. Yeterlilik kararı bulunmayan bir ülkeye aktarımda uygun güvencelerden biri gerekir. Bunlardan biri Kurul'un ilan ettiği standart sözleşmedir; sözleşme imzadan itibaren 5 iş günü içinde Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na bildirilir (6698 s. Kanun md. 9/5, mevzuat.gov.tr, Ekim 2026).

Avrupa Birliği'ndeki kullanıcılara satıyorsanız AB Yapay Zekâ Tüzüğü (2024/1689) Azerbaycan'daki sağlayıcıya da uygulanabilir: Tüzük (md. 2), sistemin çıktısı AB'de kullanılıyorsa üçüncü ülkedeki sağlayıcıları da kapsar. Yüksek riskli sistemlerde AB'deki temsilci (AI Act md. 22) atanması gerekir. Yüksek riskli sistemlere ilişkin uygulama tarihleri değişikliklere açık olduğu için takvimi EUR-Lex'teki güncel konsolide metinden kontrol edin.

GPU ve donanım ithalatı ayrı bir izin gerektirir mi?

Kendi sunucularınızı kuracaksanız ileri seviye yapay zekâ çipleri ihracat kontrolüne tabi olabilir. Bu durumda tedarikçi ülkenin kuralları, son kullanıcı beyanı ve Türkiye'den çıkışta Ticaret Bakanlığı'nın çift kullanımlı ürün izni gündeme gelir. Bu konuyu yalnızca uyum açısından ele aldığımız Azerbaycan'a yapay zekâ çipi ihracatı rehberine bakın. Bulut altyapısı kiralayan girişimlerde bu adım genellikle gerekmez, ancak veri konumu sorusu yine geçerlidir.

Kuruluştan sonra hangi adımlar sizi bekliyor?

Kayıttan sonraki ilk iş banka hesabıdır; teşvik başvuruları ve vergi beyanları da bu hesap üzerinden yürür. Sıralama genellikle şöyledir:

1. Banka hesabı: Şirket hesabı için banka hesabı açma desteği sayfasında belgeleri ve randevu sürecini anlattık. Karar bankanındır.
2. Teşvik başvurusu: Startup sertifikası ya da teknoloji parkı başvurusunu, faaliyet tanımınız rejimle uyumluysa kayıttan hemen sonra planlayın; muafiyet süresi belgenin alındığı tarihten ya da yıldan başlar.
3. Muhasebe ve ayrı kayıt: Muaf ve muaf olmayan faaliyetlerin gelir-giderini ayrı tutmak teşvikin şartıdır. Aylık beyanlar için muhasebe desteği sayfamızda lisanslı muhasebeci partnerle nasıl çalıştığımızı yazdık; muhasebeci seçerken nelere bakacağınız Azerbaycan'da Türk muhasebeci rehberinde.
4. Türkiye tarafı: Türkiye'de mukimseniz Azerbaycan şirketinden elde ettiğiniz kâr payı ve şirketin yönetim yeri Türkiye'de de değerlendirilir. Kanuni merkez, yurt dışı iştirak kazancı ve kontrol edilen yabancı kurum kurallarını Türk mali müşavir ya da YMM ile kontrol edin.

Şirket kurmak tek başına oturum hakkı vermez. Devlet Göç Hizmeti'nin geçici oturum gerekçeleri arasında şirketin en az %51'ine sahip kurucu ya da yönetici yer alıyor (Eylül 2026); diğer gerekçeleri Azerbaycan oturum izni türleri rehberinde karşılaştırdık, şartları başvuru öncesinde teyit edin.