Bulgaristan'da Yapay Zekâ Şirketi Kurmak (2026): Teşvikler, Vergi, Veri ve AI Act

Bulgaristan'da yapay zekâ şirketi kurmak için ayrı bir lisans ya da izin gerekmiyor: şirket, diğer yazılım şirketleri gibi tek ortaklıysa EOOD olarak Ticaret Siciline kaydedilir. Farkı kuruluştan sonraki üç konu yaratır: %10 kurumlar vergisine eklenen 2026 Ar-Ge indirimi, yurt dışından bulut ve API hizmeti alan şirketin ciroya bakılmadan KDV'ye kaydolma zorunluluğu ve AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün (AI Act) ürününüze yüklediği yükümlülükler. Kayıt harcı, sermaye ve belge listesi Bulgaristan'da şirket kurma rehberinde; bu yazı yalnızca yapay zekâya özgü katmanı anlatıyor.

Belge hazırlığı, vekâlet ve sicil başvurusunun Türkçe takibi için şirket kurulumu desteği sayfamıza bakabilirsiniz.

Bulgaristan'da yapay zekâ şirketi için özel lisans gerekir mi?

Hayır, Ekim 2026 itibarıyla yapay zekâ modeli geliştirmek, API ya da yapay zekâ destekli yazılım satmak için Bulgaristan'da ayrı bir ticari lisans yok. Şirket Registry Agency'nin (Агенция по вписванията) Ticaret Siciline EOOD ya da OOD olarak kaydedilir ve faaliyet konusu yazılım geliştirme, veri işleme gibi genel ifadelerle yazılır.

Lisans gerektiren durumlar yapay zekâdan değil, sattığınız hizmetin sektöründen doğar: kredi skorlaması yapan bir ürün finans, tıbbi teşhise destek veren bir yazılım tıbbi cihaz kurallarına girebilir. Bu ürünler aynı zamanda AI Act'te yüksek riskli sayılabilir.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act) şirketinize ne getiriyor?

Getirdiği yük, şirketinizin rolüne ve ürünün risk sınıfına bağlı. Modeli ya da sistemi geliştirip kendi adınızla piyasaya sunuyorsanız "sağlayıcı" (provider), başkasının modelini kendi işinizde kullanıyorsanız "kullanıcı" (deployer) sayılırsınız; yükümlülüklerin büyük kısmı sağlayıcıdadır. Avrupa Komisyonu'nun 03.08.2026 tarihli sayfasına göre takvim şöyle:

Yüksek riskli sistem tarihleri, Komisyon'un 19 Kasım 2025'te önerdiği ve 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren AI Omnibus değişikliğiyle ertelendi. "Yüksek risk kuralları Ağustos 2026'da başladı" bilgisi bu nedenle artık güncel değil.

Ürünü kendi adıyla piyasaya sunan Bulgaristan şirketi AB'de yerleşik sağlayıcı olur. Türkiye'deki bir şirket ise yüksek riskli sistemini AB'ye sunmak için AB'deki temsilci (AI Act md. 22) atamak zorunda; sağlayıcı Bulgaristan şirketi olduğunda bu ara katmana gerek kalmaz, ama sağlayıcı yükümlülükleri aynen sürer. Yasaklı uygulamalarda üst ceza sınırı 35 milyon EUR ya da dünya cirosunun %7'sidir; KOBİ'lerde ikisinden düşük olan uygulanır (Tüzük md. 99).

Bulgaristan'a özgü bir boşluk var: Komisyon'un 07.09.2026 tarihli piyasa gözetim makamları listesinde Bulgaristan için atanmış bir makam görünmüyor. Kurallar AB tüzüğü olduğu için doğrudan uygulanır; ancak denetimi hangi kurumun yapacağı ve ulusal ceza düzeninin ayrıntıları henüz kesinleşmedi; güncel durumu yerel bir avukatla teyit edin.

Bulgaristan yapay zekâ teşvikleri neler?

Yapay zekâya özel bir vergi teşviki yok; girişimler genel Ar-Ge ve yatırım teşviklerinden yararlanır. Başlıca kalemler, PwC'nin Bulgaristan özeti (son inceleme 02.08.2026), Kurumlar Vergisi Kanunu (ЗКПО) ve InvestBulgaria Agency'ye göre şöyle:

Dışarıdan alınan Ar-Ge hizmeti de piyasa koşullarında satın alındıysa ek indirime girebilir. Hangi model eğitimi ve veri hazırlama giderlerinin "nitelikli Ar-Ge" sayılacağını ilk günden proje bazında belgelemek, indirimi yıl sonunda savunabilmenin koşulu. Bu takip için muhasebe desteği sayfamıza bakın.

Sofya'daki yapay zekâ ekosistemi bir girişime ne sağlar?

En somut altyapı Sofya Teknoloji Parkı'ndadır: ofis ve ortak çalışma alanı, kuluçka ve hızlandırma programı, 11 uygulamalı araştırma laboratuvarı ve EuroHPC ağına bağlı petaskala süper bilgisayar Discoverer (Sofia Tech Park, Ekim 2026).

• BRAIN++ (Bulgarian Robotics & AI Nexus): Sofya Teknoloji Parkı'nın yürüttüğü ve INSAIT'in desteklediği AB yapay zekâ fabrikası. Discoverer++ üzerinde model eğitimi, ince ayar ve çıkarım (inference) erişimi ile KOBİ'lere prototip ve test için "BulgAI Sandbox" bulut ortamı planlanıyor. Odak alanları Bulgarca dil modelleri, uzay gözlemi, robotik, tarım, sağlık ve imalat. EuroHPC sayfasında hizmet başlangıcı Ekim 2026 itibarıyla "NA" görünüyor.
• INSAIT: Sofya Üniversitesi'yle bağlantılı, ETH Zürih ve EPFL ortaklığıyla çalışan araştırma enstitüsü. Bulgarca açık dil modeli BgGPT'nin 3.0 sürümü, INSAIT'in sitesinde Mayıs 2026 tarihli yazıyla tanıtıldı. Bulgarca müşteri hizmeti ya da belge işleme ürünü geliştiriyorsanız bu açık modeller başlangıç noktası olabilir; lisans koşullarını kullanmadan önce okuyun.

Hesaplama gücünü yurt dışı bir bulut sağlayıcısından alacaksanız aşağıdaki KDV kuralına, kendi GPU sunucunuzu kuracaksanız ihracat kontrolü belgelerine dikkat edin.

Bulgaristan'da yapay zekâ hizmeti satarken vergi nasıl işler?

Kâr %10 kurumlar vergisine, ortağa dağıtılan kâr %5 stopaja tabidir; KDV genel oranı %20'dir (PwC, 02.08.2026). Ayrıntılı oranlar ve beyan takvimi Bulgaristan vergi sistemi rehberinde. Yapay zekâ şirketleri için asıl tuzak KDV kaydının zamanlamasıdır.

Bulgaristan KDV Kanunu (ЗДДС) md. 97a, iki durumda ciro eşiğinden bağımsız kayıt ister:

1. Yurt dışından hizmet alımı: Bulgaristan'da ifa edilen ve vergisini alıcının ödediği (ters ifa) bir hizmet satın alıyorsanız. Yurt dışı bulut, API kullanımı ve GPU kiralama faturaları tipik örnektir.
2. AB'deki işletmelere hizmet satışı: Başka bir AB ülkesindeki KDV mükellefi şirkete hizmet veriyorsanız.

Başvuru, vergi doğmadan (avans ödemesi ya da fatura tarihi) en geç 7 gün önce yapılmalı. Yani ilk bulut faturası gelmeden ya da ilk AB'li müşteriye fatura kesmeden önce kayıt tamamlanmalı. Yurt içi satışlar 51.130 EUR'yu aşınca ayrıca genel zorunlu kayıt başlar.

Türkiye'deki müşteri yazılım lisansı ya da model kullanım hakkı için ödeme yapıyorsa Türkiye-Bulgaristan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasında gayrimaddi hak bedeli stopajının üst sınırı %10'dur (PwC); bunun için Bulgaristan mukimlik belgesi gerekir. SaaS aboneliğinin bu kapsama girip girmediği sözleşmeye göre değişir.

Türkiye'de yaşıyorsanız hangi vergi riskine bakmalısınız?

İki risk öne çıkar: şirketin fiilen Türkiye'den yönetilmesi ve ortak bir Türk şirketiyse kontrollü yabancı kurum kuralı. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu md. 3'e göre kanuni ya da iş merkezi Türkiye'de olan kurum, dünya kazancı üzerinden Türkiye'de tam mükelleftir. Bulgaristan EOOD'unun kararlarını Türkiye'den tek başınıza alıyorsanız iş merkezinin Türkiye'de sayılması riski bu yüzden ayrıca değerlendirilmeli.

Kontrollü yabancı kurum kuralı (KVK md. 7) ise kazancı Türkiye'deki tam mükellef kurumların matrahına ekler. Türkiye'de tam mükellef kişi ve kurumların birlikte en az %50 kontrol ettiği yurt dışı şirketin kârı, şu şartlar birlikte oluşursa dağıtılmasa bile Türk kurum ortağın matrahına girer:

• Gelirin en az %25'i lisans ücreti, faiz, kira gibi pasif gelirden oluşuyorsa (faaliyetle orantılı sermaye, organizasyon ve personelle yürütülen işler hariç),
• Şirketin toplam vergi yükü %10'dan azsa,
• Yıllık gayrisafi hasılat kanundaki 100.000 YTL karşılığını aşıyorsa.

Bulgaristan'ın oranı tam %10 olduğu için tek başına bu sınırın altında kalmaz; ancak Ar-Ge ek indirimi ve zarar mahsubu fiili vergi yükünü %10'un altına çekebilir. Bulgaristan'da personeli olmayan, gelirini model lisansından elde eden ve ortağı bir Türk şirketi olan yapı bu yüzden risk profiline uyar. Şirketin ortağı doğrudan sizseniz kâr, size dağıtıldığında kâr payı olarak Türkiye'de beyan edilir. Bulgaristan'daki defter ve beyanlar için Bulgaristan'da Türk muhasebeci rehberine, Türkiye tarafı için Türk mali müşavirinize başvurun.

Modeliniz kişisel veri işliyorsa hangi kurallar geçerli?

GDPR doğrudan uygulanır; Bulgaristan'daki denetim makamı Kişisel Verileri Koruma Komisyonu'dur (Комисия за защита на личните данни, КЗЛД) ve ulusal tamamlayıcı kanun Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur (ЗЗЛД). Yapay zekâ şirketleri için öne çıkan noktalar:

• Eğitim verisi: Kişisel veri içeren veri setleri için hukuki dayanak, saklama süresi ve silme talebine nasıl cevap verileceği önceden belirlenmeli.
• Otomatik karar: Kişiler hakkında yalnızca otomatik işlemeyle sonuç doğuran kararlar (kredi, işe alım) GDPR md. 22 kapsamındadır ve çoğunlukla veri koruma etki değerlendirmesi (md. 35) gerektirir.
• Bulut bölgesi: Veriyi AB dışındaki bir veri merkezinde işlemek GDPR'ın aktarım kurallarına tabidir; sağlayıcı sözleşmesinde veri bölgesini sabitleyin.
• Türkiye'deki kullanıcılar: Türkiye'den Bulgaristan'a kişisel veri aktarımı KVKK md. 9'a tabidir. 2 Mart 2024'te 7499 sayılı Kanunla değişen maddeye göre yeterlilik kararı yoksa uygun güvencelerden biri, örneğin Kurul'un standart sözleşmesi kullanılır ve sözleşme imzadan itibaren 5 iş günü içinde Kurum'a bildirilir.

GPU ve sunucu alımında neye dikkat etmelisiniz?

İleri seviye yapay zekâ çipleri ve bunları içeren sunucular ABD ve AB ihracat kontrollerine tabi olabilir; satıcı sizden son kullanıcı beyanı ve kullanım amacına dair belge isteyebilir. Türkiye'den Bulgaristan'a donanım gönderiyorsanız Ticaret Bakanlığı'nın çift kullanımlı ürün izni gündeme gelebilir. Uyum adımları Bulgaristan'a yapay zekâ çipi ihracatı rehberinde. Kendi donanımınızı almak yerine bulut kullanıyorsanız bu yük çoğunlukla sağlayıcıdadır, ama yukarıdaki md. 97a KDV kaydı sizde kalır.

Kuruluştan sonra hangi sırayla ilerlemelisiniz?

Yapay zekâ şirketi için kuruluş sonrası sıra genelde şöyledir:

1. Banka hesabı: Banka faaliyetinizi, müşteri ülkelerinizi ve yurt dışı ödeme akışınızı sorar; karar bankanındır. Hazırlık için banka hesabı desteği sayfamıza bakın.
2. KDV kaydı (md. 97a): İlk yurt dışı bulut ya da API faturasından ve ilk AB'li müşteriden en geç 7 gün önce.
3. AI Act envanteri: Ürünlerinizi listeleyin, her biri için sağlayıcı mı kullanıcı mı olduğunuzu ve risk sınıfını yazın; sohbet botu ve sentetik içerik bildirimlerini 2 Ağustos 2026 kurallarına göre ekleyin.
4. GDPR kayıtları: İşleme faaliyetleri kaydı, gerekiyorsa etki değerlendirmesi ve bulut sağlayıcısıyla veri işleme sözleşmesi.
5. Ar-Ge belgelemesi: Ek %25 indirim için proje, personel saati ve dış hizmet giderlerini ayrı izleyin.

PeraGate Global avukat ya da muhasebeci değildir; şirket kuruluşu, belge ve tercüme hazırlığı ile banka ve muhasebe süreçlerini Türkçe koordine eder, hukuki ve vergisel görüş gereken noktalarda Bulgaristan'da lisanslı profesyonellerle çalışır.