Almanya'ya ve Almanya'dan Yapay Zekâ Çipi Ticaretinde İhracat Kontrolü

Almanya ile Türkiye arasında yapay zekâ çipi, GPU kartı ya da GPU sunucusu alıp satıyorsanız aynı sevkiyat için üç ayrı kurala bakmanız gerekir. Birincisi AB'nin 2021/821 sayılı Tüzüğüdür; Almanya'da izni Federal Ekonomi ve İhracat Kontrol Dairesi (Bundesamt für Wirtschaft und Ausfuhrkontrolle, BAFA) verir. İkincisi, çip ya da içindeki teknoloji ABD menşeliyse ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri'dir (Export Administration Regulations, EAR). Üçüncüsü Türkiye tarafındaki Ticaret Bakanlığı belgeleridir. Kural her iki yönde de geçerlidir: Almanya'dan Türkiye'ye çıkan çipte BAFA izni, Türkiye'den Almanya'ya çıkan listeli üründe Türk ihracat izni aranır. Bu rehber yalnız uyumu anlatır. Ürün bazında ön kontrol ve lisanslı ihracat kontrolü danışmanlarıyla Türkçe koordinasyon için Almanya ihracat ve ithalat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Almanya'dan Türkiye'ye yapay zekâ çipi göndermek için hangi izinler gerekir?

Listeli bir çip ya da sunucu için Alman ihracatçının BAFA izni alması, Türk alıcının da çoğunlukla onaylı bir nihai kullanım sertifikası vermesi gerekir. Çip ABD menşeliyse EAR kontrolü bunlara eklenir. Türkiye, AB'nin genel ihracat izni EU001'in kapsadığı ülkeler arasında değildir; bu yüzden Ek I'de listelenen bir malın Türkiye'ye ihracatı bireysel ya da global izin gerektirir (BAFA, Tüzük (AB) 2021/821, Ekim 2026).

Hangi katmanın sizin ürününüze uygulandığını ürünün teknik değerleri belirler, satıcının ya da distribütörün ifadesi değil. Bu yüzden ilk adım ürünün AB Ek I kalem numarasını ve ABD ihracat kontrol sınıflandırma numarasını (ECCN) üreticiden yazılı olarak almaktır.

ABD EAR kuralları Almanya'daki bir çipe neden uygulanır?

ABD EAR kuralları malın nerede olduğuna değil, menşeine ve içeriğine bakar; ABD menşeli bir çip Almanya'dan Türkiye'ye satılırken "yeniden ihracat" sayılır ve EAR'a tabi kalır. ABD dışında üretilmiş bir sunucu da içindeki ABD içeriğinin oranı (de minimis kuralı) ya da ABD teknolojisi veya yazılımıyla üretilmiş olması (yabancı doğrudan ürün kuralı, FDPR) nedeniyle EAR kapsamına girebilir.

Yapay zekâ çiplerinde temel iki sınıf şunlardır (EAR Ticaret Kontrol Listesi, Ekim 2026):

• 3A090: Gelişmiş hesaplama entegre devreleri. 3A090.a, toplam işlem performansı (TPP) 4800 ve üzeri ya da TPP 1600 ve üzeri olup performans yoğunluğu 5,92 ve üzeri olan çipleri kapsar.
• 4A090: Bu çipleri içeren bilgisayarlar, sunucular ve elektronik montajlar.

Almanya'daki satıcınız EAR'a tabi bir ürünü satarken lisans gerekip gerekmediğini kendisi değerlendirmek zorundadır. Siz alıcı olarak satıcının ECCN bilgisini, lisans gerekiyorsa lisans numarasını ve sizden istediği son kullanıcı beyanını yazılı olarak isteyin.

ABD'nin AI Diffusion kuralı kalktı mı, Ekim 2026'da ne geçerli?

Kural uygulanmıyor, ama gelişmiş çiplerdeki eski lisans şartları sürüyor. BIS, ülkeleri kademelere ayıran Ocak 2025 tarihli AI Diffusion kuralını 13.05.2025'te geri çektiğini ve uygulamayacağını duyurdu. 15.10.2026 itibarıyla kuralı EAR metninden kaldıran resmi bildirim ve yerine gelecek yeni kural yayımlanmadı.

BIS'in 31.05.2026 tarihli rehberi şu noktayı netleştirdi: Merkezi ya da nihai ana şirketi Çin'in de içinde olduğu D:5 ülke grubunda veya Makao'da bulunan şirketlere giden 3A090.a, 4A090.a ve ilgili kalemlerde lisans şartı, şirket ABD dışındaki hangi ülkede olursa olsun geçerlidir. Bu şart Kasım 2023'ten beri vardır. Türkiye'deki bir alıcının ana şirketi bu ülkelerden birindeyse sevkiyat lisans gerektirir.

İki tarih daha takip edilmeli:

• 15.01.2026: BIS, belirli performans sınırlarının altındaki çiplerin ABD'den Çin ve Makao'ya doğrudan ihracatında lisans değerlendirmesini "vaka bazında" incelemeye çevirdi (Federal Register). Bu değişiklik lisans şartını kaldırmaz, yalnız Çin ve Makao'ya yönelik lisans başvurularının nasıl değerlendirileceğini değiştirir; Türkiye'ye yapılan satışlara bir kolaylık getirmez.
• 10.11.2026: Entity List'teki şirketlerin %50 ve üzeri sahip olduğu iştiraklere kısıtlamayı genişleten "Affiliates Rule" 09.11.2026'ya kadar askıdadır. Askı uzatılmazsa kural 10.11.2026'da yeniden uygulanmaya başlar (Federal Register, 12.11.2025). Bu tarihten sonra alıcınızın sahiplik yapısını yeniden kontrol edin.

BAFA'dan çift kullanımlı ürün ihracat izni nasıl alınır?

Başvuru BAFA'ya elektronik olarak ELAN-K2 portalından yapılır; başvuruya son kullanıcı beyanı (Endverbleibserklärung) eklenir. BAFA bireysel izin (Einzelgenehmigung), toplu izin (Sammelgenehmigung) ve genel izin (Allgemeine Genehmigung) türlerini kullanır. Şirket adına başvuruda bir ihracat sorumlusu (Ausfuhrverantwortlicher) ve EORI numarası bildirilir. BAFA, 10.12.2024'ten beri son kullanıcı beyanının aslı yerine dijital kopyasını çoğu durumda yeterli sayıyor.

Ürün listede değilse ve gümrük şüphe duyuyorsa BAFA'dan "Auskunft zur Güterliste" (ürünün listede olmadığına dair bilgi) ya da "Nullbescheid" (izne gerek olmadığına dair karar) istenebilir. Listede olmayan bir mal için de, kitle imha silahı ya da askeri son kullanım şüphesi varsa Tüzük md. 4 uyarınca izin gerekir.

AB kontrol listesi değişiyor. Ek I, 15.11.2025'ten beri 2025/2003 sayılı Yetki Devredilmiş Tüzükle yenilenmiş hâliyle uygulanıyor. Komisyon 14.09.2026'da yeni bir güncelleme kabul etti; bu metin listeye "gelişmiş hesaplama entegre devreleri" ve bunları içeren elektronik montajlar için kalemler ekliyor. Avrupa Parlamentosu ile Konsey'in iki aylık inceleme süresinden sonra yürürlüğe girecek; BAFA bunun Kasım 2026'dan itibaren olmasını bekliyor (BAFA, IHK Regensburg, Ekim 2026). Ürününüz bugün listede değilse bile yürürlük tarihinden sonra yeniden sınıflandırılmalıdır.

Almanya'da izinsiz ihracat bir idari kusur değil suçtur: Dış Ticaret Kanunu (Außenwirtschaftsgesetz, AWG) § 18'e göre 2021/821 kapsamındaki bir malı izinsiz ihraç etmek üç aydan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir.

AB içinde başka bir ülkeye çip göndermek de izne tabi mi?

Genellikle hayır; AB içi transferde izin yalnız Tüzük Ek IV'teki daha hassas kalemler için zorunludur. Ancak Tüzük md. 11'e göre bir üye devlet, malın nihai varış yerinin AB dışında olduğu biliniyorsa diğer çift kullanımlı mallar için de AB içi transfere izin şartı koyabilir. AB dışına ihracat izni ise kural olarak ihracatçının yerleşik olduğu üye devletin makamınca verilir (md. 12). Almanya'daki bir depodan başka bir AB ülkesine gidip oradan Türkiye'ye çıkacak bir sevkiyatta, ihracatçının kim olduğunu ve izni hangi makamın vereceğini sözleşmeden önce netleştirin.

Türkiye'deki alıcı hangi belgeleri hazırlar?

Türkiye'deki ithalatçı, Alman satıcı ya da BAFA istediğinde Ticaret Bakanlığı onaylı İthal Şehadetnamesi ve Nihai Kullanım Sertifikası verir. Bu belgelerin onayını İthalat Genel Müdürlüğü yapar; usul her yıl yenilenen tebliğle düzenlenir. 2026 için geçerli metin, 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete'nin 3. mükerrer sayısında yayımlanan İthalat: 2026/12 sayılı Tebliğ'dir ve 01.01.2026'da yürürlüğe girdi.

Başvuru e-Devlet ya da Bakanlığın İthalatBİS uygulaması üzerinden e-imzayla yapılır. Son kullanıcı ithalatçıdan farklıysa formda son kullanıcının da imzası ve kaşesi bulunur. Eksik başvuruya 5 iş günü süre verilir. Sertifikadaki son kullanıcı, kullanım yeri ve kullanım amacı gerçek olmalıdır; bu bilgiler BAFA izninin ve varsa ABD lisansının dayanağıdır.

Türkiye'den Almanya'ya çip ya da GPU sunucusu göndermek izne tabi mi?

Ürün Wassenaar Düzenlemesi'nin çift kullanımlı mallar listesindeyse evet; Türkiye'den çıkış için Ticaret Bakanlığı izni gerekir. İhracat: 2003/12 sayılı Tebliğ (RG 02.12.2003) bu izni düzenler. Metne göre başvuru İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır, ithalatçıdan alınan nihai kullanım sertifikası eklenir ve gümrük beyannamesi izin tarihinden itibaren 90 gün içinde verilir. Listede olmayan bir mal için de kitle imha silahı şüphesi varsa izin aranabilir (md. 6).

Almanya tarafında alıcı şirket, Türk makamı isterse BAFA'dan Uluslararası İthal Sertifikası (Internationale Einfuhrbescheinigung) ya da Mal Teslim Belgesi (Wareneingangsbescheinigung) alabilir. Başvuru BAFA'nın belirlediği formla yapılır; ithalatçı, malın Almanya'ya girdiğini BAFA'ya gecikmeksizin kanıtlamak zorundadır (AWV § 30). Türkiye'de üretilip içinde ABD menşeli çip bulunan bir sunucunun Almanya'ya ihracatında da EAR yeniden ihracat kuralları ayrıca değerlendirilir.

Yaptırım taraması ve kırmızı bayraklar nelerdir?

Her işlemde alıcıyı, son kullanıcıyı, ana şirketi ve taşıyıcıyı AB, ABD ve BM yaptırım listelerinde taramanız gerekir; bir tarama sonucu ya da kırmızı bayrak çıkarsa işlem durdurulur ve lisanslı uzmana danışılır. Taranacak başlıca listeler:

• ABD: Entity List ve diğer listeleri tek yerde gösteren Birleşik Tarama Listesi (Consolidated Screening List, trade.gov).
• AB: Mali yaptırım listesi ve AB Yaptırım Haritası.
• Ana şirket kontrolü: BIS'in 31.05.2026 rehberi nedeniyle alıcının nihai ana şirketinin merkezi de sorgulanır.

AB'nin Rusya'ya yönelik 833/2014 sayılı Tüzüğü md. 12g, entegre devreleri (GTİP 8542.31, 8542.32, 8542.33, 8542.39) de içeren "ortak yüksek öncelikli mallar" listesindeki ürünlerde AB'li ihracatçının sözleşmeye Rusya'ya yeniden ihracat yasağı koymasını zorunlu tutar. Türkiye, bu yükümlülükten muaf tutulan ortak ülkeler arasında değildir. Bu yüzden Alman satıcınız sözleşmeye böyle bir madde koymak isteyecektir; bu madde pazarlık konusu değildir.

BIS'in kırmızı bayrak listesinden yapay zekâ çipi ticaretinde sık görülenler:

1. Alıcı ürünün nerede ve ne için kullanılacağını söylemek istemiyor.
2. Siparişin hacmi ya da teknik özellikleri alıcının bilinen işiyle uyuşmuyor.
3. Teslim adresi bir lojistik ya da kargo firmasının deposu, son kullanıcının adresi değil.
4. Alıcının şirket geçmişi çok kısa ya da kamuya açık bilgisi yok.
5. Alıcı kurulum, eğitim ya da garanti hizmeti istemiyor.

BIS'e göre kırmızı bayrak görüldüğünde satıcının bunu araştırma yükümlülüğü doğar. Çözülemeyen bir şüphede doğru adım işlemi yapmamak ya da yetkili makamdan görüş istemektir.

AB Çip Yasası ihracat iznini etkiler mi?

Hayır; AB Çip Yasası (Tüzük (AB) 2023/1781) üretim kapasitesi ve tedarik zinciri güvenliğiyle ilgilidir, ihracat izni vermez ya da kaldırmaz. Komisyon 03.06.2026'da bu Tüzüğün üzerine kurulan "Chips Act 2.0" önerisini sundu; öneri Ekim 2026 itibarıyla yasama sürecindedir ve yürürlükte değildir. Almanya'da çip üretimi ya da veri merkezi yatırımı planlıyorsanız teşvik tarafı ayrı bir konudur; yapay zekâ işine özgü teşvik, veri koruma ve vergi konuları Almanya'da yapay zekâ şirketi kurma rehberinde anlatılıyor.

PeraGate bu süreçte ne yapar?

PeraGate ihracat kontrolü süreçlerinde Türkçe ön kontrol ve koordinasyon yapar; hukuki görüş vermez, izin başvurusunu kendisi yapmaz. Ürününüzün üreticiden alınan ECCN ve AB Ek I bilgisini, alıcı ve son kullanıcı bilgilerini bir kontrol listesinde toplarız. Almanya'da BAFA başvurusu ve EAR değerlendirmesi için lisanslı ihracat kontrolü danışmanıyla ya da avukatla, Türkiye'de nihai kullanım sertifikası ve gümrük işlemleri için gümrük müşavirinizle görüşmenizi ayarlar ve süreci Türkçe takip ederiz. Almanya'da ofisimiz yoktur; koordinasyon uzaktan yürür.

Almanya'da kendi şirketiniz üzerinden ithalat ya da ihracat yapmayı düşünüyorsanız kuruluş adımları için Almanya'da şirket kurma rehberine, kuruluşu planlamak için Almanya şirket kurulumu desteği sayfasına bakın. KDV ve kurumlar vergisi gibi konular Almanya vergi sistemi rehberinde anlatılıyor.

Sevkiyattan önce ürün listenizi (model, adet, üretici), alıcının ve son kullanıcının ülkesini ve şirket bilgilerini WhatsApp'tan gönderin. Hangi bilginin eksik olduğunu ve hangi izin katmanının sizin işleminize uygulanabileceğini birlikte çıkaralım.