Tayland'a Yapay Zeka Çipi İhracatı: EAR, Tayland İzni ve Uyum Kontrolü

Tayland'a yapay zeka çipi ihracatında Ekim 2026 itibarıyla ABD'nin ülke grubuna dayalı bir lisans şartı görünmüyor, ama alıcıya, sahiplik yapısına ve son kullanıma bağlı şartlar sürüyor ve Tayland ABD'nin yakından izlediği ülkeler arasında. ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (Bureau of Industry and Security, BIS) AI Diffusion Rule'u 13.05.2025'ten beri uygulamıyor; aynı duyuruda Malezya ve Tayland'a çip ihracatı için ek lisans şartlarından söz etti. Tayland tarafında da Ticaret Bakanlığı 2026'da çift kullanımlı ürünlerin ihracatını izne bağlayan iki tebliğ çıkardı. Türkiye çıkışında ürün Wassenaar listesindeyse T.C. Ticaret Bakanlığı izni gerekir. Ürün sınıflandırması, belge seti ve lisanslı ihracat kontrolü danışmanlarıyla Türkçe koordinasyon için Tayland'a ihracat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Bu rehber yalnız uyum içindir: hangi kuralın ne zaman devreye girdiğini ve sevkiyattan önce neyin kontrol edileceğini anlatır. Lisans kararını BIS, T.C. Ticaret Bakanlığı ve Tayland Dış Ticaret Dairesi (Department of Foreign Trade, DFT) verir.

Tayland'a GPU ihracatı için ABD lisansı gerekir mi?

Tayland'daki sıradan bir ticari alıcı için Ekim 2026 itibarıyla ülke grubuna dayalı bir lisans şartı EAR metninde görünmüyor; aşağıdaki tablodaki durumlardan biri varsa lisans gerekiyor. ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri'nin (Export Administration Regulations, EAR) 01.10.2026 tarihli ülke grupları ekinde Tayland yalnız B grubunda listeleniyor. Ulusal güvenlik (D:1), füze teknolojisi (D:4) ve ABD silah ambargosu (D:5) gruplarında yer almıyor.

Tayland'ı diğer B grubu ülkelerinden ayıran nokta BIS'in 13.05.2025 duyurusu. BIS bu duyuruda AI Diffusion Rule'u uygulamayacağını açıklarken, bilinen yönlendirme (diversion) vakalarını gerekçe göstererek Malezya ve Tayland'a çip ihracatı için ek lisans şartları getirdiğini de yazdı. Bu şartı EAR metnine işleyen bir kural 15.10.2026 itibarıyla Federal Register'da bulunamadı. Pratikte ABD'li dağıtıcılar Tayland siparişlerinde son kullanıcı belgesini ve alıcının sahiplik yapısını daha ayrıntılı istiyor; bu ek soruları sevkiyat takviminize baştan katın.

BIS'in 31.05.2026 rehberi bir noktayı netleştirdi: Kasım 2023'te getirilen ve merkezi D:5 ülkesinde ya da Makao'da olan şirketleri hedefleyen lisans şartı AI Diffusion Rule'dan önce de vardı. Bu yüzden iptal kararı bu şartı ortadan kaldırmadı. Şirket Bangkok'ta ya da Doğu Ekonomik Koridoru'nda (EEC) kurulu olsa bile, nihai ana şirketi Çin'deyse lisans gerekir. Aynı rehbere göre EAR'a uygun çalışan veri merkezi işletmecilerinin elindeki ürünleri kullanmayı, depolamayı ya da bakımını yapmayı bu rehber yüzünden durdurması, BIS yeni bir duyuru yapana kadar gerekmiyor.

Hangi ürünler 3A090 ve 4A090 kapsamına girer?

3A090.a, toplam işlem performansı (total processing performance, TPP) 4800 ya da üzeri olan veya TPP'si 1600 ve üzeri olup performans yoğunluğu 5,92 ve üzeri olan entegre devreleri kapsar (Ticaret Kontrol Listesi, Ekim 2026). 4A090, bu tür devreleri içeren bilgisayar, sunucu ve sistemleri kapsar. Veri merkezi için satılan güncel yapay zeka hızlandırıcılarının ve bunları taşıyan GPU sunucularının çoğu bu eşiklerin üzerindedir.

Ürünün ihracat kontrol sınıflandırma numarasını (Export Control Classification Number, ECCN) çoğunlukla üretici belirler ve teknik belgede ya da fatura ekinde verir. Distribütörden aldığınız üründe ECCN'yi siparişten önce yazılı isteyin. Ürünü kendiniz sınıflandırmaya çalışmayın; sınıflandırma hatası lisans şartının tamamen gözden kaçmasına yol açar.

EAR yeniden ihracat kuralı nedir, Türkiye'den gönderim neden kapsamda?

EAR'a göre ABD menşeli ürün ABD dışına çıktıktan sonra da ABD mevzuatına tabi kalır; Türkiye'deki stoktan Tayland'a gönderim bir yeniden ihracattır (reexport). Bu nedenle Türkiye'de faturalanan ve Türkiye'den yüklenen bir GPU sunucusu için de yukarıdaki tablo uygulanır.

Kapsam yalnız ABD'de üretilen ürünle sınırlı değil. 15 CFR 734.9(h)'deki ileri bilişim yabancı doğrudan ürün kuralı (Foreign Direct Product Rule, FDPR), belirli ABD teknolojisi ya da yazılımıyla yurt dışında üretilen 3A090 ve 4A090 ürünlerini de EAR'a sokar. Tayvan ya da Kore'de üretilmiş bir hızlandırıcının ABD kökenli tasarım araçlarıyla geliştirilmiş olması bu kural için yeterli olabilir. Ürünün EAR'a tabi olup olmadığını üretici beyanıyla belgeleyin.

Tayland'ın kendi ihracat kontrolü 2026'da ne değişti?

Tayland, Kitle İmha Silahlarıyla İlgili Ürünlerin Ticaretinin Kontrolü Kanunu (Trade Controls on WMD-Related Items Act, B.E. 2562 / 2019) kapsamındaki ilk somut izin şartlarını 2026'da yürürlüğe koydu. DFT'nin 03.07.2026 duyurusuna göre Tayland Ticaret Bakanlığı iki tebliğ yayımladı: biri çift kullanımlı ürünleri (Dual-Use Items, DUI) ihracatı izne tabi ürün olarak belirliyor, diğeri izin başvurusunun usul ve şartlarını düzenliyor.

Bu kurallar Türkiye'den Tayland'a yaptığınız satışı doğrudan izne bağlamaz; Tayland'dan dışarı çıkan ürünü kapsar. Ama alıcınız GPU'ları ya da sunucuları bölgedeki başka bir ülkeye satacaksa, Tayland'da izin yükümlülüğü onun üzerindedir. DFT'nin e-TCWMD sistemi ürün sınıflandırması için bir e-Classification aracı sunuyor ve şirketlerin iç uyum programını (Internal Compliance Program, ICP) altı ölçüte göre üç seviyede (B, I, T) değerlendiriyor. Alıcınıza DFT'ye kayıtlı olup olmadığını ve bir ICP değerlendirmesi bulunup bulunmadığını sormak, uyum kapasitesini anlamanın somut bir yoludur. DFT'nin sorular için çağrı hattı 1385'tir.

Türkiye çıkışında Ticaret Bakanlığı izni gerekir mi?

Ürün Wassenaar Düzenlemesi Çift Kullanımlı Malzeme ve Teknoloji Listesi'nde yer alıyorsa gerekir. Çift Kullanımlı ve Hassas Maddelerin İhracatının Kontrolüne İlişkin Tebliğ (İhracat: 2003/12, RG 02.12.2003/25304) md. 2'ye göre başvuru, ürünün teknik özelliklerini anlatan belgeler ve ithalatçıdan alınan Nihai Kullanım Sertifikası ile İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği'ne yapılır. İMMİB ön incelemeden sonra dosyayı Bakanlığa gönderir.

Tebliğ'in diğer iki süresi sevkiyat planına doğrudan girer: izin tarihinden itibaren gümrük beyannamesi 90 gün içinde verilmeli ve bu süre uzatılmaz (md. 4); ihracattan sonra 15 gün içinde gümrük beyannamesinin bir örneği İMMİB'e gönderilmeli (md. 5). Ürün listede olmasa bile, son kullanıcının kitle imha silahı geliştirdiğinden şüphe varsa ya da ulusal ve uluslararası güvenliği tehlikeye atabilecek veya insan hakları ihlaline yol açabilecek bir durum söz konusuysa izin yine gerekir (md. 6).

3A090 ve 4A090 ABD'ye özgü kodlardır; Wassenaar listesinde birebir karşılıkları yoktur. Bu yüzden ABD tarafında lisans gerekmeyen bir sevkiyatta Türkiye izni gerekebilir ya da tersi olabilir. Her ürün için iki soruyu ayrı ayrı sorun.

Son kullanıcı beyanında neler yer almalı?

Son kullanıcı beyanı, ürünün kim tarafından, nerede ve ne amaçla kullanılacağını ve başka ülkeye gönderilmeyeceğini yazılı olarak bağlar. Tebliğ ekindeki Nihai Kullanım Sertifikası şu alanları ister: GTİP, ürün adı, ürünün yer aldığı liste, ihracatçı, ithalatçı ve nihai kullanıcı bilgileri, kullanım amacı, miktar, menşe ve sevk ülkesi. Sertifikada ithalatçı, malın Türk ihracatçının izni olmadan üçüncü ülkeye ihraç edilmeyeceğini taahhüt eder.

EAR açısından Tayland sevkiyatında bu belgeye şunların eklenmesi pratikte beklenir:

1. Ürünlerin kurulacağı veri merkezinin adresi ve işletmecisi.
2. Alıcının ve nihai ana şirketinin merkez ülkesi; Çin ya da Makao bağlantısı olmadığı beyanı.
3. Ürünün kitle imha silahı, askeri ya da yasaklı bir son kullanımda kullanılmayacağı taahhüdü.
4. Yeniden satış ya da başka ülkeye gönderim için önceden yazılı onay alınacağı ve Tayland ile ABD mevzuatına uyulacağı taahhüdü.
5. Alıcı adına imza atan kişinin adı, unvanı ve tarih.

Beyan doğruluğu alıcının sorumluluğundadır, ama EAR beyanın arkasındaki kırmızı bayrakları görmezden gelmenize izin vermez.

Hangi işaretler sevkiyatı durdurmayı gerektirir?

Kırmızı bayrak gördüğünüzde sevkiyatı durdurup soruyu netleştirmeniz gerekir; EAR'ın "müşterini tanı" rehberi bu durumda görmezden gelmeyi (self-blinding) açıkça yasaklar. BIS'in 15 CFR Part 732 Ek 3'teki listesinden yapay zeka donanımında sık görülenler:

• Alıcı son kullanım hakkında bilgi vermekte isteksiz ya da sorulara kaçamak cevap veriyor.
• Ürünün kapasitesi alıcının iş alanıyla uyuşmuyor; örneğin veri merkezi olmayan yeni kurulmuş bir ticaret şirketi yüzlerce hızlandırıcı istiyor.
• Alıcı ürünün teknik özelliklerini bilmiyor, ama yine de istiyor.
• Kurulum, eğitim ya da bakım hizmeti reddediliyor.
• Nihai varış yeri olarak bir nakliye (freight forwarding) firması gösteriliyor.
• Teslim tarihleri belirsiz ya da sevkiyat güzergâhı ürün ve varış yeri için olağan dışı.
• Alıcı ürünün yurt içinde mi kullanılacağı yoksa yeniden ihraç mı edileceği sorusuna net cevap vermiyor.

Bu işaretlerden biri ortadan kalkmıyorsa sevkiyatı yapmayın ve lisanslı bir ihracat kontrolü danışmanından yazılı görüş alın. EAR'a göre lisans başvurusunda ve ihracat belgelerinde önemli bilgiyi gizlemek ya da yanlış beyan etmek ayrıca yasaktır.

Yaptırım ve kısıtlı taraf taraması nasıl yapılır?

Her siparişte alıcıyı, nihai kullanıcıyı, ana şirketi, nakliyeciyi ve bankayı ABD Ticaret Bakanlığı'nın birleşik tarama listesinde (Consolidated Screening List) ararsınız. Liste Entity List, OFAC SDN listesi ve diğer ABD kısıtlı taraf listelerini tek yerde toplar. Tarama sonucunu tarih ve kişi adıyla dosyalayın; EAR kayıt yükümlülüğü genel olarak beş yıldır.

Ekim 2026 için iki tarih takip edilmeli. Entity List'teki tarafların en az %50 sahip olduğu şirketleri de listeye bağlayan bağlı şirket kuralı, 12.11.2025 tarihli Federal Register kararıyla 09.11.2026'ya kadar askıya alındı; uzatılmazsa bu tarihten sonra yürürlüğe girer. Bu durumda yalnız alıcının adını değil, sahiplik zincirini de taramanız gerekecek. İkincisi, BIS'in AI Diffusion Rule yerine çıkaracağını duyurduğu yeni kural Ekim 2026 itibarıyla yayımlanmadı; yayımlandığında Tayland'ın durumu değişebilir.

Tayland'da veri merkezi için GPU ithalatında hangi vergi ve belgeler var?

İthalatta KDV %7 uygulanır ve gümrükte tahsil edilir. Tayland Gelir İdaresi'ne (Revenue Department) göre kanuni oran %10, ancak 807 sayılı Kraliyet Kararnamesi %7 oranını 30.09.2027'ye kadar uzattı (Ağustos 2026). İthalatta KDV matrahı CIF bedeli, gümrük vergisi ve varsa özel tüketim vergisiyle diğer vergi ve harçların toplamıdır.

ABD Ticaret Bakanlığı'nın 09.04.2026 tarihli ülke rehberine göre gümrük işlemleri için ithalat beyannamesiyle birlikte ticari fatura, ambalaj listesi, konşimento ya da hava yolu taşıma senedi ve akreditif gerekir. Aynı rehbere göre Tayland, Dünya Ticaret Örgütü Bilgi Teknolojisi Anlaşması (ITA) kapsamında bilgi teknolojisi ürünlerinin ithalatında menşe şahadetnamesi şartını kaldırdı. GPU kartı ve sunucu için uygulanacak gümrük vergisi oranını GTİP koduna göre Tayland Gümrük İdaresi tarifesinden ya da Tayland'daki gümrük müşavirinden teyit edin; bu oran sayfada henüz doğrulanmış olarak verilmedi.

Tayland'da yapay zeka sunucusu satışı için şirket gerekir mi?

Tayland'da yerleşik bir alıcıya satış yapıyorsanız şirket gerekmez; ithalatı ve beyanı alıcı yapar. Ürünü kendiniz ithal edip Tayland'da satmak, kurulum ve bakım vermek ya da bir veri merkezi işletmek istiyorsanız yerel şirket gerekir. Tayland'da sermayesinin yarısı ya da fazlası yabancılara ait şirket Yabancı Ticaret Kanunu'na göre yabancı sayılır ve kısıtlı faaliyetler için izin alır; ayrıntılar Tayland'da şirket kurma rehberinde.

Yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarına özgü teşvik, veri koruma ve vergi konuları Tayland'da yapay zeka şirketi kurma rehberinde, kurumlar vergisi ve KDV kayıt eşiği Tayland vergi rehberinde anlatılıyor. Kuruluşu planlamak için şirket kurulumu desteği sayfasına geçebilirsiniz.

PeraGate bu süreçte ne yapar, ne yapmaz?

PeraGate ön kontrol, belge planı ve Türkçe koordinasyon yapar; sınıflandırma görüşünü, lisans başvurusunu ve gümrük beyanını lisanslı profesyoneller ve yetkili kurumlar verir. PeraGate avukat, gümrük müşaviri ya da ihracat kontrolü danışmanı değildir ve hukuki görüş vermez. Sevkiyattan önce şunları birlikte çıkarırız: üreticiden ECCN ve EAR kapsamı beyanı, alıcının sahiplik zinciri, tarama kaydı, Nihai Kullanım Sertifikası taslağı ve gerekiyorsa İMMİB başvurusu için belge listesi.

Kontrollerden geçmeyen bir işlemi yapılandırmaya yardımcı olmayız; kırmızı bayrak kapanmıyorsa işlemi durdurmanızı öneririz. Ürün listenizi, ECCN bilgisini, alıcının adını ve kurulum adresini WhatsApp'tan gönderirseniz hangi bilginin eksik olduğunu aynı görüşmede söyleriz.